Starość to nie tylko wiek. To społeczny konstrukt, który w różnych epokach i kulturach nabierał zupełnie różnego znaczenia. W niektórych miejscach starszych ludzi czcili jako strażników mądrości, w innych — wyrzucali z społeczności, gdy przestawali być użyteczni. Postawa wobec osób starszych to lustro, w którym odbija się nie tyle sam wiek, co wartości społeczeństwa.

Starożytny świat: mądrość czy ciężar

W starożytnych kulturach starość była odbierana różnie. W Egipcie, Indiach, Chinach i Grecji starsi cieszyli się szacunkiem. Ich doświadczenie uważano za bezcenne, ich radom słuchano. Biblia mówi: «Wstań przed starcem» — to formuła szacunku. Jednak w Sparcie starsi, którzy nie mogli walczyć, byli nie doceniani. W Rzymie wiek dawał władzę polityczną, ale filozof Seneka pisał: «Starość — nieuleczalna choroba». Istniało zarówno szacunek, jak i презрение.

Średniowiecze i Renesans: między świętością a szyderstwem

W chrześcijańskiej Europie starość często łączyła się z bliskością Boga. Starsi mnisi, ascety, starcy cieszyli się autorytetem. Jednak w kulturze ludowej staruchy często przedstawiano jako wiedźmy. Renesans przyniósł kult młodości, urody i rozumu. Starość stała się odbierana jako upadek, jako utrata sił. Starsi ludzie w sztuce i literaturze często występowali jako komiczne postacie lub tragiczni bohaterowie.

Nowożytność: starość jako problem

Industriałna rewolucja uczyniła starość «problemem». W społeczeństwach rolniczych starzy byli częścią rodziny i gospodarstwa. W miastach, na fabrykach, od ludzi wymagała się szybkości i siły fizycznej. Starsi stali się odbierani jako ciężar. W XIX wieku pojawiły się pierwsze domy opieki — nie jako miejsce szacunku, ale jako miejsce izolacji. Jednak w literaturze i filozofii były głosy w obronie starości. Lew Tolstoj szukał sensu w starzeniu się. Czechow pisał o godności.

XX wiek: walka o prawa i samotność

XX wiek stał się wiekiem walki o prawa starszych. Powstały emerytury, gwarancje społeczne, pomoc medyczna. Jednocześnie rosło samotność. Miasto, podział pokoleń, szybki tempus zmian uczyniły starszych «obcymi». W kulturze pojawił się kult młodości. Reklama, kino, moda — wszystko było skierowane do młodych. Starość stała się czymś, czego należy unikać, ukrywać, farbować.

Starość dzisiaj: wyzwanie i przemyślenie

W XXI wieku zaczynamy przemyślać starość. Długość życia rośnie, a liczba starszych ludzi rośnie. Społeczeństwo nie może już ich ignorować. Powstały nowe terminy: «aktywne długowieczność», «bonus wiekowy», «srebrna ekonomia». Jednak postawa pozostaje dwuznaczna. Z jednej strony, szanujemy doświadczenie, z drugiej — boimy się starości, odkładamy ją w przyszłość, spieramy się o wieczne wartości.

Postawa wobec osób starszych w kulturze zawsze odzwierciedlała postawę wobec śmierci i sensu życia. Społeczeństwo, które czci starszych, czci również swoje własne przeszłość. Społeczeństwo, które ich odrzuca, odrzuca również swoją nieuniknioną przyszłość. Każda epoka tworzyła swój obraz starca: mędrca, żartownisia, tyrana, ofiary. Dziś tworzymy nowy obraz. Może w końcu — obraz człowieka, który nie jest skończony, ale znajduje się w innej epoce.

Permanent link to this publication: