Faszystowski to skrajnie prawicowa ideologia autorytarystyczna, która dominowała w niektórych europejskich krajach w okresie międzywojennym. Charakteryzuje się dyktaturą, przymusowym tłumieniem opozycji, sztywnym nacjonalizmem, militarystyką i antykomunizmem. Twórcą i głównym ideologiem faszyzmu uważa się włoskiego polityka Benito Mussoliniego.

Pochodzenie terminu

Słowo «faszyzm» pochodzi od włoskiego «fascio», co oznacza «związek» lub «pętelka». Mussolini używał tego terminu do nazwania swojego ruchu politycznego «Fasci Italiani di Combattimento» («Włoskie bojowe związki»), założonego w 1919 roku. Symbolem faszyzmu stała się pętla prętów z młotem (fasces) — starożytnorzymski symbol władzy i jedności.

Główne cechy faszyzmu

Ideologia faszystowska opiera się na kilku kluczowych zasadach. Po pierwsze, to totalitaryzm — państwo pochłania wszystkie sfery życia, osoba całkowicie podporządkowuje się interesom narodu. Po drugie, to agresywny nacjonalizm, który często przechodzi w szowinizm i rasizm. Faszystowie uważają swoją narodność za wyższą i uzasadniają ekspansję i okupację obcych terenów.

W trzecim miejscu, faszyzm zaprzecza demokracji, parlamentaryzmowi i klasowej walce, głosząc wódzizm (princip fюрера), gdy cała władza skupia się w rękach jednego przywódcy. W czwartym miejscu, faszystowskie reżimy opierają się na tajnej policji, cenzurze i terroryzmie do tłumienia wszelkich niezgodności. Ideologia również propaguje militarystykę, kult wojny i siły.

Faszystowski ruch we Włoszech

Włoski faszyzm narodził się na fali rozczarowania wynikami I wojny światowej, kryzysu ekonomicznego i strachu przed komunizmem. W październiku 1922 roku Mussolini przeprowadził « marsz na Rzym », po którym król Włoch powierzył mu utworzenie rządu. Do 1925 roku Mussolini ustanowił dyktaturę, zakazał wszystkich opozycyjnych partii, utworzył tajną policję i zaczął aktywną propagandę.

Włoski faszyzm był mniej radykalny niż niemiecki nacjonalizm i początkowo nie kładł akcentu na teorię rasową. Jednak w 1938 roku, pod wpływem Hitlera, włoski reżim przyjął rasowe przepisy przeciwko Żydom.

Nacjonalizm jako odmiana faszyzmu

Nacjonal-socjalizm w Niemczech, prowadzony przez Adolfa Hitlera, często jest uważany za najbardziej radykalną formę faszyzmu. Niemiecki nacjonalizm dodał do klasycznego faszyzmu pseudonaukową teorię rasową, agresywny antysemityzm i ideę «żywiołowego przestrzeni» dla niemieckiej narodowości na Wschodzie. To właśnie nacjonalistyczny reżim rozpętał II wojnę światową i przeprowadził Holokaust, co doprowadziło do śmierci dziesiątków milionów ludzi.

Upadek faszyzmu

II wojna światowa zakończyła się całkowitą klęską faszystowskich państw. W 1943 roku Mussolini został obalony, a w 1945 roku stracony. W Niemczech faszystowski reżim przestał istnieć w maju 1945 roku po klęsce w wojnie. Po wojnie faszyzm został osądzony na procesie w Norymberdze, a jego ideologia uznana za przestępstwo.

Obecne znaczenie terminu

Dziś słowo «faszyzm» często jest używane jako polityczne oskarżenie do oznaczenia każdej autorytarnej, dyktatorskiej lub ultranacjonalistycznej polityki. Jednak historycy podkreślają, że faszyzm to konkretne historyczne zjawisko, związane z określonymi krajami, przywódcami i okresem. Bezdumne używanie tego terminu może rozmywać jego znaczenie i przyniżać tragedię rzeczywistych ofiar faszystowskich reżimów.

Permanent link to this publication: