Wśród silnych szachistów czarnoskórych naprawdę jest bardzo mało — to nie wynik jakiegoś genetycznego zakazu, ale skutek historycznych, ekonomicznych i społecznych przyczyn. Dziś z około dwóch tysięcy arcymistrzów na świecie tylko czworo ma afrykańskie pochodzenie.

Fakty o czarnoskórych arcymistrzach

• Maurice Ashley. Pierwszy czarnoskóry arcymistrz w historii. Otrzymał tytuł w roku 1999. Urodzony na Jamajce, dorastał w Nowym Jorku. Ashley zauważa, że gdy został arcymistrzem, na świecie było tylko około pięćset posiadaczy tego tytułu, i wciąż pozostaje jedynym Afroamerykaninem, który osiągnął ten poziom.
• Amon Simutowe. Pierwszy arcymistrz z krajów Afryki południowej od Sahary. Urodzony w Zambii, otrzymał tytuł w roku 2007. Jego droga jest unikalna: nie miał ani trenera, ani książek — tylko szachowe czasopisma, które przysyłał mu brat z Anglii.
• Pontus Carlsson. Szwedzki arcymistrz pochodzenia kolumbijskiego, który również publicznie mówił o rasizmie w świecie szachów.
• Breventon Hardaway. Młody amerykański szachista, który niedawno został drugim Afroamerykaninem, który otrzymał tytuł arcymistrza, w wieku piętnastu lat.

Dlaczego ich tak mało: główne przyczyny

Obecna sytuacja jest wyjaśniona złożonymi czynnikami, a nie jedną przyczyną.

Historyczne dziedzictwo i brak tradycji

Aнатолий Карпов wyjaśniał to tym, że wiele afrykańskich krajów uzyskało niepodległość dopiero w latach sześćdziesiątych, a poziom ich systemów edukacyjnych był niewystarczający do stworzenia pełnej infrastruktury szachowej — systemu nauki i zawodów. Szachy wymagają wiekowych tradycji, które w Europie i Rosji kształtowały się wiekami, a w Afryce po prostu nie miały czasu się zformować z powodu kolonialnego przeszłości.

Socjo-ekonomiczne bariery

Maurice Ashley wskazuje na kombinację przyczyn: socjo-ekonomicznych i kulturowych. Szachy są drogim sportem na najwyższym poziomie. Potrzebują trenerów, podróży na turnieje, książek, komputerów do przygotowań. Dla utalentowanego dziecka z biednej rodziny to prawie nie do pokonania przeszkody. Sam Ashley zauważył, że szachy nie były dochodowe dla inteligentnego dziecka czarnoskórego, który mógłby poświęcić im życie.

Kulturowe stereotypy i rasizm

Szachy historycznie są odbierane jako sport biały. Czarnoskórzy szachisty napotykali na rasizm i mikroagresje. Pontus Carlsson opowiadał, że na turniejach w Europie dawano mu banany i wydawały się dźwięki małp. To tworzy wrogą atmosferę i odstrasza potencjalnych graczy.

Brak ról modelowych

Maurice Ashley wyjaśnia to tak: część przyczyny, dla której nie było prawdziwie wielkich czarnoskórych szachistów, leży w tym, że nie było prawdziwie wielkich czarnoskórych szachistów. Dzieci potrzebują przykładu do naśladowania. Kiedy nie ma widocznej perspektywy, trudno wierzyć, że to możliwe.

Czym się zmienia?

Sytuacja się zmienia, choć i powoli. Szachy zyskują popularność w Afryce. Pojawiają się nowe nazwiska, takie jak Fiona Mutesi z Ugandy, która, według Karpowa, nie potrafi czytać i pisać, osiągnęła szachowe wyżyny dzięki naturalnemu talentowi. Maurice Ashley założył stypendium na wsparcie niedostatecznie reprezentowanych graczy, aby dać im szansę awansu do elity.

Podsumowując: brak czarnoskórych szachistów w elicie to nie kwestia umiejętności, ale kwestia dostępu do zasobów, historycznych warunków i kulturowych barier.

Permanent link to this publication: