Pustynia Atakama na północy Chile to najbardziej suche miejsce bez lodowców na Ziemi. W niektórych jej rejonach nie spadło deszczu przez setki lat. krajobraz tutaj jest tak nieprzyjazny, czerwony i bezżyciowy, że naukowcy nazwali go « chilijskim Marsem ». Tutaj NASA i Europejskie Agencje Kosmiczna testują łaziki, szukają ekstremalnych form życia i przygotowują się do podboju Czerwonej Planety. Zrozumijmy, dlaczego Atakama jest tak podobna do Marsa i co możemy dowiedzieć się o Wszechświecie, nie opuszczając Ziemi.

Położenie geograficzne i unikalność

Atakama rozciąga się na 1000 km wzdłuż wybrzeża Pacyfiku w Chile, między Andami a Wybrzeżową Cordillierą. Szerokość pustyni wynosi 100-150 km. Jej unikalność polega na ekstremalnej suszy. W mieście Calama średnia roczna ilość opadów wynosi 5 mm, a w niektórych punktach pustyni (np. w regionie Yara) opady nie były rejestrowane od momentu, gdy ludzie zaczęli prowadzić zapisy. Przyczyną jest «efekt podwójnej cienia»: Andy blokują wilgotne masy powietrza z wschodu (z Amazonii), a Wybrzeżowe Cordillery z zachodu (z Oceanu Spokojnego). Ponadto zimne Prąd Peruwiański chłodzi powietrze u wybrzeża, nie pozwalając mu podnosić się i tworzyć chmury. W rezultacie Atakama jest suchsza niż pustynia Sahara i nawet suche doliny Antarktydy.

krajobraz: krajobrazy marsjańskie

Czerwono-oranżowe skały, soloniska, wydmy, suche koryta rzek, wulkaniczne wulkany — wszystko to przypomina panoramy sfilmowane przez łaziki. Zwłaszcza słynna Dolina Księżyca (Valle de la Luna), gdzie erozja stworzyła dziwne formacje skalne, podobne do kraterów księżycowych. A Solne Jezioro Salar de Atacama z jego skorupą soli i lagunami zaludnionymi flamingami wygląda jak kosmiczny oázis. W niektórych miejscach gleba zawiera minerały, takie jak gips i hematyt, które również znajdują się na Marsie. Nie ma nic dziwnego, że reżyserzy wybierają Atakamę na zdjęcia filmów o kosmosie («Kosmiczna odyseja 2001», «Interstellar», serial «Mars»).

Klimat i życie w warunkach podobnych do marsjańskich

W dzień temperatura wzrasta do +40°C, w nocy spada do -5°C. Promieniowanie ultrafioletowe jest wysokie, atmosfera sucha, a gleba zawiera wysokie stężenia toksycznych perchloretów (tak jak na Marsie). Pomimo tego życie znalazło sposób. Bakterie-ekstremofile zamieszkują warstwę soli i pustki w skałach. Znalezienia tych mikroorganizmów inspirują astronauków: jeśli życie mogło przystosować się do warunków Atakamy, to mogłoby istnieć i pod powierzchnią Marsa. W latach 2020 odkryto «mikrobne maty» w suchych korytach, które są w stanie przetrwać dzięki higroskopicznej soli, która wchłania wodę z atmosfery.

Bazy naukowe i eksperymenty

Właśnie dzięki podobieństwu do Marsa w Atakamie znajdują się kilka stacji badawczych. ALMA (Atacama Large Millimeter Array) — najbardziej potężny radioteleskop na świecie — bada kosmos, a nie Mars. Ale na ziemskie testy łazików używa się pustyni. Tak więc łazik Curiosity i Perseverance przeszły testy w Atakamie (np. w 2019 roku grupa NASA testowała instalacje wiertnicze). Europejczycy testują tutaj systemy poszukiwania życia. Ponadto istnieje projekt «Mars Desert Research Station» (choć znajduje się on w Utah, Stany Zjednoczone), ale w Atakamie jest jego odpowiednikiem — stacja w regionie Yara, gdzie badane są meteoryty i modelowane geologia Marsa.

Co znaleziono w Atakamie: klucz do przeszłości Marsa

W 2003 roku w Atakamie odkryto unikalne miejsce — dolina Yara, gdzie w niektórych glebach nie ma nawet śladów mikrobnej życia. To «sterylne» miejsce, podobne do marsjańskiego. Naukowcy badali, jak cząsteczki organiczne zachowują się (lub są niszczone) w takich warunkach. Okazało się, że perchlorety rozkładają organiczne pod wpływem ultrafioletu, co wyjaśnia, dlaczego łazikom tak trudno znaleźć ślady życia na Czerwonej Planecie. Ponadto w solnych kopułach znaleziono wodę: cienkie plamy wody utrzymywane są w kryształach soli przy temperaturze poniżej zera. To wskazówka, gdzie szukać wody na Marsie.

Turystyka na « chilijskim Marsie »

Atakama jest popularnym kierunkiem turystycznym. Tysiące ludzi przyjeżdża do oazy San Pedro de Atacama, aby zobaczyć gejzery El Tatio (wysokość 4300 m), solną pustynię, gorące źródła oraz słynną Dolinę Księżyca. Turystom zabrania się schodzenia z szlaków, aby nie naruszać delikatnej ekosystemu, ale na zdjęcia gwiazdowego nieba (gdzie są najlepsze warunki na świecie) przyjeżdżają astryfotografowie. Lokalni przewodnicy z dumą pokazują «marsjańskie» krajobrazy i opowiadają o naukowych wyprawach. W 2026 roku otwarto trasę « Mars Track » — 50-kilometrowy szlak pieszy przez najbardziej fotogeniczne miejsca.

Atakama i zrównoważony rozwój

Paradox: Atakama to jedno z najbardziej suchych miejsc, ale tutaj znajdują się ogromne złoża litu (niezbędnego do akumulatorów elektrycznych) i miedzi. Wydobycie surowców zagraża unikalnej ekosystemie. Ponadto w ostatnich latach w pustyni zdarzają się powodzie z powodu zmiany klimatu (zjawisko, które naukowcy nazywają «araukaризacją»). Tak więc « chilijski Mars » przypomina nam, że Ziemia także jest delikatna i że kolonizacja innej planety nie powinna prowadzić do zniszczenia własnej.

Przyszłość badań: podziemne rzeki i życie

W 2025 roku pod Atakamą odkryto ogromny system podziemnych rzek — skutek topnienia lodowców w Andach. To zmieniło представление o balansie wodnym pustyni. Astrybionauci teraz przypuszczają, że podobne podziemne zbiorniki mogą istnieć i na Marsie, odżywiając możliwe mikrobne oazy. W 2026 roku ruszył projekt «Atacama-Mars»: wiercenie studni do głębokości do 100 m w celu badania głębokiej życia. Rezultaty pomogą w wyborze miejsc dla przyszłych misji marsjańskich.

Atakama to unikalna laboratorium na świeżym powietrzu. Badając ją, zrozumiemy nie tylko przeszłość Marsa, ale i przyszłość Ziemi w warunkach globalnego ocieplenia. Pustynia, gdzie nie spada deszcz, uczy nas cenić wodę, szukać życia w najbardziej bez nadziei miejscach i przygotowywać się do podróży kosmicznych. « Chilijski Mars » to ostrzeżenie i nadzieja jednocześnie.

Permanent link to this publication: