Wyobraź sobie steppe, gdzie wiatr popycha pył, a na horyzoncie pojawia się stado. To nie film animowany. To dzikie konie. Symbol wolności, nieokiełznanej siły i piękna. Kiedy mówimy «dzika koń», w głowie pojawia się obraz mustanga — bohatera westernów. Ale na prawdę dzikie konie na planecie pozostały tylko dwa gatunki. Wszystkie inne «dzikie» to dzikie potomki domowych koni, uciekających lub wypuszczonych przez człowieka. Populacje dzikich koni dzisiaj to wyspy dzikiej przyrody w świecie, który szybko urbanizuje się. Zróbmy podróż po tych stadach.

Prawdziwe dzikie konie: koń Przewalskiego

Jedyny zachowany gatunek prawdziwie dzikiego konia to koń Przewalskiego (Equus ferus przewalskii). Nigdy nie był udomowiony. Odkryty przez rosyjskiego podróżnika Nikołaja Przewalskiego w 1878 roku w Mongolii. W XX wieku gatunek znalazł się na krawędzi wyginięcia: do lat 60. XX wieku w stanie dzikim pozostało tylko kilka dziesiątek osobników. Dzięki programom hodowlanym w zoo i reintrodukcji, dzisiaj populacja liczy około 2000 osobników. Obchodzą się w rezerwatach Mongolii, Chin, a także w aklimatyzowanych populacjach w Kazachstanie (park narodowy «Altyń-Emel»), na południu Rosji (rezerwat «Orenburski», obszar «Preduralskaja stepь»), na Ukrainie (strefa wykluczenia Czarnobylskiej). Konie Przewalskiego wyróżniają się krótkim, masywnym ciałem, krótką szyją, dużą głową, ciemną grivą bez grzywy, latem futro bulanowsko-sawrasowe, zimą jaśniejsze.

Mustangi: symbol Dzikiego Zachodu

Mustangi to potomkowie hiszpańskich koni, uciekających lub wypuszczonych na wolność w XVI-XVII wieku w Ameryce Północnej. Słowo «mustang» (hiszp. mestengo) oznacza «bezdomny, dziki». W XIX wieku ich było miliony. Do lat 1900. populacja znacznie się zmniejszyła z powodu odłowu, eksterminacji przez hodowców i zniszczenia siedliska. Dziś pod ochroną Prawa o dzikich koniach i osłach (1971) w USA żyje około 60 000 mustangów, głównie w stanach Nevada, Wyoming, Montana. Administracja Bureau of Land Management (BLM) reguluje liczebność, aby uniknąć przeludnienia. Mustangi są dumą amerykańskich prерий, symbolem wolności. Są różnorodne pod względem ubarwienia: grzywiaste, rudy, czarne, paskowane. Żyją stadami od 5 do 20 głow, pod przewodnictwem ogiera.

Brumby: dzikie konie Australii

W Australii dzikie konie nazywane są brumby (Brumbies). Są potomkami uciekających koni europejskich osadników w XIX wieku. Ich populacja jest ogromna — do 400 000 osobników (według różnych szacunków). Brumby obitają w Australijskich Alpach, Terytorium Północnym, Queenslandie. Szkodzą ekosystemowi: wydeptują roślinność, konkurują z lokalnymi kengurami, powodują erozję gleby. Rząd okresowo przeprowadza odstrzał z helikopterów, co wywołuje protesty obrońców zwierząt. Jednak kontrolowanie liczby jest konieczne, ponieważ dla australijskiej flory brumby są gatunkiem inwazyjnym. Słynny wiersz «Człowiek z Snieżnej Rzeki» Banjo Patersona uhonorował brumby w kulturze. Są również łapani i przyrządzani — z brumby uzyskuje się doskonałe konie wierzchowe.

Kamargus: konie z solnych bagien

Na południu Francji, w delcie Rony, żyją półdzikie konie kamargus (Camargue). Mają szarą maść (z wiekiem białeją), niski wzrost (1,35-1,50 m). Ich pochodzenie jest starożytne — prawdopodobnie to potomkowie prehistorycznych koni. Żyją stadami na chronionej terenie parku regionalnego Kamarg. Konie używane są do tradycyjnych prac, a także do wycieczek turystycznych. Ich liczebność jest kontrolowana przez lokalnych rolników-ghouci. Część koni pozostaje dzika, ale wielu uważa się za «półdzikie», ponieważ są monitorowane i okresowo zagoniane. Kamargus to symbol Provensji, ich obrazy można zobaczyć na pamiątkach.

Bant (kanadyjskie dzikie konie)

W Kanadzie, w prowincji Kolumbia Brytyjska, żyją tak zwane «bant» (B.C. Wild Horses). Są potomkami koni złotników, rolników i Indian. Ich liczba szacuje się na kilka tysięcy. Najbardziej znane populacje to na jeziorze Shuswap (Chilcotin) i w górach Kootenay. Kanadyjskie dzikie konie są silne, wytrzymałe, często czarne lub grzywiaste. Żyją w surowych warunkach, przez cały rok zdobywając pokarm z pod śniegu. W Kanadzie również jest problem regulacji liczby, ale podejście do dzikich koni jest bardziej delikatne niż w Australii.

Dzikie konie na wyspach: Assateague, Sable, Shetland

Na wyspie Assateague (wschodnie wybrzeże USA) żyją słynne dzikie poni. Są małe (około 1,2 m). Według legendy ich przodkowie uratowali się z hiszpańskiego rozbójnicy. Każdego roku w końcu lipca odbywa się «penning» — zagon koni, ich inspekcja i sprzedaż młodego stadła w celu kontroli populacji. Na wyspie Sable (Nowa Szkocja, Kanada) żyją dzikie konie od 1700-tych, potomkowie zwierząt konfiskowanych u osadników lub pozostawionych. Ich populacja jest stabilna (około 500 głow), nie należą do nikogo. Na Shetlandskich wyspach (Szkocja) są dzikie poni, ale głównie shetlandzki poni — rasa domowa. Dzikie populacje są również w Portugalii (sorraia), Hiszpanii (retimar), Japonii (ostrów Todor).

Problemy zachowania dzikich koni

Pierwszą problemem jest genetyczne wyludnienie. Mała liczba koni Przewalskiego grozi inbreedingiem. Naukowcy prowadzą księgi rodowe, wymieniają osobniki między zoo. Druga — konflikt z rolnictwem. Mustangi i brumby konkurują o pastwiska z domowym skотом. Rolnicy wymagają odstrzału. Trzecia — brak wodopojów w okresie suszy. Czwarta — choroby przenoszone od domowych koni. Piąta — polityczne problemy: w USA i Australii nie ma spójnej polityki zarządzania populacjami. Szósta — problem dzikich koni z punktu widzenia ekologii: w Australii i Ameryce Północnej uważane są za gatunek inwazyjny, naruszający delikatny balans.

Jak pomóc dzikim koniom

Możesz wspierać organizacje zajmujące się zachowaniem dzikich koni: American Wild Horse Campaign, Return to Freedom (USA), Save the Brumbies (Australія), Association pour la sauvegarde du cheval de Przewalski (Francja). Nie kupuj pamiątek z skór dzikich koni. Podróżując, wybieraj ekotury z obserwacji, a nie polowania. Edukacja: opowiadaj przyjaciołom o unikalności konia Przewalskiego, o problemach mustangów. Jeśli mieszkasz w regionie, gdzie są dzikie konie, przestrzegaj dystansu, nie karm (to sprawia, że stają się zależne od człowieka i niebezpieczne).

Przyszłość dzikich koni

Konie Przewalskiego — historia sukcesu: gatunek został uratowany przed całkowitym wyginięciem. Planuje się stworzyć nowe populacje w Hiszpanii, Węgrzech i na południu Rosji. Przyszłość mustangów i brumby pozostaje wątpliwa. Klonowanie? Na razie nie jest stosowane. Możliwe, że za 20 lat większość dzikich koni będzie żyła tylko w dużych chronionych rezerwatach, a na wolności pozostaną tylko symbole. Ale na razie galop dzikiego stadła przez prerie — jedno z najbardziej ekscytujących spektakli na Ziemi. Niechaj zachowamy go dla przyszłych pokoleń.

Permanent link to this publication: