Spotkać w mieście jeża jeszcze dziesięć lat temu wydawało się cudem. Lasowy zwierz, kolczasty i ostrożny, w betonowych dżunglach? A teraz spojrzyjcie na wiadomości: to w Moskwie zauważono jeża przy metrze «Botaniczny sad», to w Petersburgu na trawniku przy kompleksie mieszkaniowym. W Berlinie i Wiedniu jeże od dawna są częścią miejskiej fauny, jak gołębie, tylko bardziej urocze. Co się dzieje? Dlaczego jeż idzie do miasta i jak tam przetrwa? I co najważniejsze — czy nasza miłość mu nie zaszkodzi?

Miasto jako nowy las

Wygląda na to, że miastu nie ma miejsca dla jeża. Samochody, asfalt, tłumy ludzi, nocą jasno jak w dzień. Ale współczesny megapolis w dziwny sposób przypomina jeżowi jego naturalne środowisko. Po pierwsze, sektor prywatny i nowe kompleksy mieszkaniowe pozostawiają zielone strefy. Parki, place, pustkarnie, nasypy kolejowe — to kawałki dzikiej przyrody. Po drugie, w mieście nie ma dużych drapieżników — ani lisów, ani wilków, ani sów. Główny wrog jeża, borsuk, nie mieszka w mieście. Pozostały tylko psy i koty, ale jeż umie sobie z nimi radzić, zwijając się w kule. Po trzecie, w mieście jest ciepło i dużo jedzenia. W koszach na śmieci, miskach dla psów, pod karmnikami dla ptaków — mnóstwo łatwej pokarmy. A to dla wszystkożernego jeża prawdziwe rozczarowanie.

Dlatego urbanizacja jeży to globalny trend. Na przykład w Londynie liczba miejskich jeży jest większa niż wiejskich. W Berlinie na jednym kilometrze kwadratowym parku Tergarten żyje do ośmiu jeży. W Moskwie dokładnych statystyk nie ma, ale zoologowie mówią o wzroście liczby spotkań o 3-4 razy w ciągu ostatnich pięciu lat.

Jakie różnice są między miejskim a leśnym jeżem

Różnic jest wiele. Lasowy jeż jest nieśmiały, prawie nie wychodzi na ludzi. Miejski przyzwyczaił się do ludzi. Może spokojnie przejść przez drogę przy świetle latarni, nie chowając się. Może podejść do progu kawiarni, gdzie pachnie jedzeniem. Może wdrapać się do otwartego schodów wejściowych i zasnąć pod grzejnikiem. Zoologowie zauważają, że u miejskich jeży są krótsze igły — tak mniej się przyczepiają do śmieci i worków. I są mniejsze rozmiarem: stały dostęp do pokarmu nie powoduje, że rosną, przeciwnie, miejska żywność — chleb, chipsy, kiełbasa — jest szkodliwa, i wielu miejskich jeży cierpi na otyłość i cukrzycę. Drugie ważne różnice to tryb życia. Jeśli leśny jeż jest aktywny tylko w ciemności, to miejski może wyjść i w zmroku, i nawet w pochmurny dzień. Samochody hałasują przez całą dobę, stały światło zmienia biologiczne rytmiki.

Czy w mieście jest więcej plusów czy minusów dla jeża

Plusów dla jeża w mieście, na pierwszy rzut oka, jest wiele. Nie ma drapieżników. Ciepłe schronienia — piwnice, kolektory, stosy desek na budowie. Jedzenie — z koszy na śmieci, z misk dla psów, z trawników, gdzie jest pełno owadów i robaków (trawniki w parkach nie są koszone tak nisko, jak w lesie, tam żyje dużo owadów). Ale minusy, niestety, są poważniejsze.

Minus pierwszy — drogi. Jeże wolno przechodzą przez asfalt. Samochody uderzają ich tysiącami. Wiosną, gdy jeże odchudzają się przed hibernacją, są szczególnie aktywne i częściej wpadają pod koła. Drugi minus — toksyny. W mieście zabija się szczury, karaluchy, komary. Jeż zjada zatrutą szczurę lub owada i umiera. Trzeci minus — śmieci. Szklane, plastikowe, sznury — w nich jeż zaplata się, rani się, utknie. Czwarty — zamknięte przestrzenie. Jeż wpada do studni kanalizacyjnej, do drenażowego studnia, do piwnicy bez wyjścia. Nie może się wydostać. Piąty — ludzie. Dobrzy ludzie przynoszą jeża do domu, kładą w klatce, karmią mlekiem. Przez tydzień zwierzak umiera od stresu i niewłaściwego żywienia. A źli ludzie po prostu kopią jeża lub rzucają w niego kamieniami. Takie rzeczy się zdarzają.

Ile jeży żyje w rosyjskich miastach

Dokładnej liczby nie ma. Nikt nie przeprowadził pełnego spisu. Ale jest metoda: na podstawie nocnych liczeń na trasach w parkach zoologowie dokonują ekstrapolacji. W Moskwie, wg ocen Instytutu Problemów Ekologii i Ewolucji, żyje od 800 do 1500 osobników jeża zwyczajnego. W Petersburgu — około 600-1000. W Jekaterynburgu — mniej, około 300, klimat jest surowszy. W Woroneżu, przeciwnie, jest dużo zielonych stref, i może do 500 jeży. W małych miastach sytuacja jest lepsza: mniej samochodów, więcej ogrodów. Na przykład w podmoskiewskim Serpuczewie jeże można spotkać prawie w każdym ogródku działkowym.

Troskliwa tendencja: populacja maleje w starych dzielnicach z gęstą zabudową i rośnie w nowych parkowych strefach i w dzielnicach z małymi domami. To znaczy, że jeż szuka równowagi między człowiekiem a dziką naturą. I wybiera nie centrum, ale periferię.

Jak miejskie jeże zimują

W lesie jeż urządza gniazdo pod korzeniami lub w stosie słomy. A w mieście? On znajduje piwnicę z suchym, ciepłym podłogą. Albo wdrapać się w stos liści, który nie został posprzątany przez sprzątaczy. Albo zasnąć w drenażowej rurze. Problem w tym, że miejskie zimy są cieplejsze i wilgotniejsze niż leśne. Stała odwilż, kałuże, sól na drogach, którą topniejące wody przynoszą do ziemi. Jeż może obudzić się zimą — i to pewna śmierć. Kilka razy w tygodniu komunalnicy sprawdzają piwnice i wyrzucają «śmieci», w tym śpiących jeży. Dlatego przeżywalność miejskich jeży zimą jest niższa niż leśnych. Do wiosny daje się żyć nie więcej niż połowa.

Zoologowie proponują stawianie w parkach specjalnych domków na zimowanie dla jeży — skrzynki z sianem, z wejściem, zamknięte od ludzi. W Berlinie to już norma. W Moskwie pojedynczy aktywiści robią takie domki na swoich działkach, ale program nie działa masowo.

Co zrobić, jeśli znajdziesz jeża w mieście

Sytuacja pierwsza: zdrowy, aktywny, idzie swoją drogą. Nie dotykaj. Nie bierz do domu. Nie karm. Po prostu oddal psa lub kota dalej. Zrób zdjęcie na pamiątkę i idź dalej.

Sytuacja druga: jeż leży w ciągu dnia na otwartym miejscu, na asfalcie, lub drży, wiotki. To chory lub ranny zwierz. Załóż rękawice, weź kartonową skrzynkę, połóż w niej jeża, odnieś do najbliższej kliniki weterynaryjnej lub do centrum rehabilitacji dzikich zwierząt. W dużych miastach są one dostępne (np. «Zielony słon» w Moskwie, «Wesel» w Petersburgu). Nie próbuj leczyć samemu. Fizjologia jeży jest bardzo specyficzna.

Sytuacja trzecia: jeż utknął w klapie lub w drenażowej kratce. Zadzwoń do straży pożarnej lub dowolnego pracownika służb komunalnych z łomem. Delikatnie wyjmij. Wypuść w najbliższym parku lub skwerze, daleko od dróg.

Sytuacja czwarta: jeż śpi w stosie śmieci, który planujesz spalić lub wywieźć. Przenieś śpiącego jeża do innej, bezpiecznej stosu liści. Nie budź, jeśli nie jest to konieczne. Śpiący jeż wydaje się martwy, ale jest żywy. Nie wyrzucaj go ze śmieciami.

Czy można pomóc miejskiej populacji jeży

Tak. I każdy mieszkaniec może coś zrobić. Po pierwsze, nie używać insektycydów i rodentycydów na trawnikach. Po drugie, zostawiać kąty z wysoką trawą i stosami liści, zwłaszcza wiosną. Po trzecie, zakrywać otwarte studnie i drenażowe jamy siatkami. Po czwarte, nie karmić jeży jedzeniem ze stołu. Jeśli bardzo się tego chce — kup specjalny karm dla jeży w sklepie zoologicznym, suchy karm dla kociąt bez tłuszczu, i stawiać w ukrytym miejscu. I koniecznie — miskę z czystą wodą. Po piąte, opowiadać sąsiadom i dzieciom, że jeż nie jest zabawką. Nie można go brać do domu, nie można go głaskać i tiskać, nie można go lizać soloną kiełbasą.

Jest również bardziej poważne środki: podpisać petycję o zakaz zastosowania chemii w miejskich parkach, uzyskać od zarządu firmy instalację małych siatek na wentylacyjnych otworach w piwnicach, gdzie giną jeże, uczestniczyć w zimowych liczbach jeży (które prowadzą organizacje wolontariuszy). Każde ocalone zwierzę to wkład w zachowanie gatunku w mieście.

Jeże i ludzie: konflikt czy współistnienie

Na razie współistnienie jest niepewne. W niektórych ogrodach jeże są kochane, stawia się pojenia, pisze się w czatach: «Uwaga, jeżyk przy trzecim schodach!». W innych są zabijane jak szkodniki: mówią, że przenoszą kleszcze i pchły (prawda, u miejskich jeży pasożyty nie są bardziej liczne niż u bezdomnych kotów). W trzecich po prostu się ich nie zauważa, a to szkoda. Bo jeż w mieście to wskaźnik zdrowia ekologicznego. Jeśli w waszym rejonie żyją jeże, to oznacza, że powietrze nie jest zanieczyszczone, gleba nie jest zalana solą antyoblodową, a trawniki nie są polane chemicznie.

W Europie już dawno zrozumieli: miasto bez jeży to chore miasto. W Londynie nawet stworzono specjalny «jeży route» — sieć zielonych korytarzy z małymi otworami w ogrodzeniach, aby jeże mogły swobodnie przemieszczać się między ogrodami. W Rosji to jeszcze pojedyncze projekty. Ale zainteresowanie rośnie.

Przyszłość miejskich jeży

Co czeka populację za 10-20 lat? Jeśli będzie kontynuował się trend na zagospodarowanie ogrodów, zakaz pestycydów, budowanie ekoparków — jeże będą się rozwijać. Jeśli miasta będą wciąż zalane betonem, a trawniki — toksynami, jeż zniknie z metropolii, pozostanie tylko na przedmieściach. Ale jest nadzieja. Ludzie chcą widzieć żywą przyrodę obok siebie. Wideo z jeżami zyskują miliony odsłon. Dzieci proszą o postawienie w ogrodzie karmnika dla jeża. Sprzedaż domków dla jeży w sklepach internetowych wzrosła pięciokrotnie w ciągu dwóch lat. To oznacza, że jeż z nieznajomego zwierzęcia staje się miejskim zwierzakiem na wolności. I jeśli nie przesadzimy z opieką, a po prostu zostawimy mu trochę miejsca — pozostanie. Kolczasty, dudniący, nocny. Cudowny sąsiad.

Permanent link to this publication: