Niemców nazywano варварами z kilku przyczyn, które mają swoje korzenie w antycznej historii. Najwcześniejsze i najważniejsze wyjaśnienie związane jest z antycznymi Grekami i Rzymianami, którzy przeciwstawiali się wszystkim innym narodom.

Samo słowo «варвар» pochodzi od starożytnego greckiego naśladowania dźwiękowego «бар-бар» — tak Grecy oddawali nieczłonorazdźwięczną mowę obcych, mówiących na niezrozumiałych językach. Dla Greków, a następnie dla Rzymian, każdy obcokrajowiec, który nie mówił po grecku ani po łacinie, automatycznie uważany był za варвара. Germaniczne plemiona, zamieszkujące ziemie na północy od Rzymskiej Imperii, mówiły na swoich językach, które Rzymianie nie rozumieli i uważali za brutalne.

Jednak bariera językowa była tylko wierzchołkiem góry lodowej. Różnice kulturowe odgrywały znacznie większą rolę. Rzymianie uważali się za nosicieli wysokiej cywilizacji z rozwiniętymi miastami, pismem, prawami, drogami i złożoną strukturą państwową. Germaniczne plemiona, przeciwnie, żyły w lasach i bagnach, nie miały miast, nie znały pisma, ich społeczeństwo było zbudowane na rodowych stosunkach i wojskowej demokracji. Z punktu widzenia Rzymianina, taki sposób życia był dziki i niecywilizowany, czyli варварski.

Do tego dodawał się i jaskrawy strach przed Germanami. Rzymscy historycy, na przykład Tacitus, opisywali Germanów jako wysoki, dzikich wojowników z białymi włosami i niebieskimi oczami, którzy nie znali litości. Te opisy wzmacniały obraz варвара jako niebezpiecznego i destrukcyjnego wroga. Ten strach stał się szczególnie silny po tym, jak germańskie plemiona zadały Rzymianom kilka ciężkich klęsk, najznane z nich to zniszczenie trzech rzymskich legionów w Lesie Teutoburskim w 9 roku naszej ery.

Z czasem, gdy Rzymska Imperia osłabła, a germańskie plemiona zaczęły osiedlać się na jej terenie i nawet zakładać swoje królestwa, słowo «варвар» nabrało dodatkowego znaczenia politycznego i religijnego. Dla chrześcijańskich Rzymian варварамi stali się również pogańscy, którzy nie przyjęli chrześcijaństwa. W późniejszych czasach, już w średniowieczu, tym terminem można było oznaczać każdego obcokrajowca, który nie należał do chrześcijańskiej kultury.

Warto zrozumieć, że z punktu widzenia współczesnych historyków, Germanie nie byli ani dzikimi, ani destruktorami kultury. Mieli swoją złożoną organizację społeczną, swoje zwyczaje i prawo. Ale punkt widzenia «oczymi Rzymianina» na wiele wieków utrwalił za nimi etykietę варварów. Właśnie w tym kulturze-historycznym kontekście i narodziło się utrwalone przekonanie o Niemcach jako o варварskim narodzie.

Permanent link to this publication: