Henryk Schliemann — postać wywołująca nieprzejednane spory przez ponad sto lat. Dla jednych jest genialnym samoukiem, który zrealizował swoje marzenie dzieciństwa i udowodnił rzeczywistość homeryckiej Troi. Dla innych — bezprincipny przygłębny, który podporządkował faktom swoją teorię, zniszczył unikalny zabytek archeologiczny i ukrył skarby. Kto więc był na prawdę? Odpowiedź, jak często bywa, leży gdzieś między tymi dwoma skrajnościami.

Wielki argument: Troja to rzeczywistość

Glównym osiągnięciem Schlimana, które przeważa nad wszystkimi oskarżeniami, jest samo odkrycie. W XIX wieku większość naukowców uważała Troję i wojnę trojańską za czystą fikcję Homera, nie mającą historycznej podstawy. Schlieman, uzbrojony w tekst \"Iliady\" i pieniądze zgromadzone w Rosji, nie mając specjalnego wykształcenia, ale posiadający zaangażowanie, udowodnił przeciwność. Znalazł miasto, które przez długi czas uważano za mitologiczne, dokonując jedno z największych odkryć archeologicznych w historii. Ten fakt pozostaje nie do zakwestionowania.

Bezsporne zarzuty: mistyfikacja i zniszczenia

Z drugiej strony, metody Schlimana były, delikatnie mówiąc, dalekie od naukowych. Można go nazwać antypodem współczesnego archeologa. W pogoni za sławą i sensacją:

• Uszkadzał warstwy kulturowe: Uważając, że Troja musi się znajdować u podstaw wzgórza, Schlieman polecił wykopanie dwóch ogromnych rowów, zniszczając warstwy wyższe, które odnosiły się do późniejszych okresów. W ten sposób bezpowrotnie stracił znaczącą część informacji o miastach Troja VI i Troja VII, które, jak później ustalono naukowcy, są homerycką Troją.
• Falsyfikował znaleziska: Najbardziej znanym przykładem jest \"Skarb Priama\", który rzekomo został znaleziony w jednym miejscu. Badania pokazują, że to była sztuczna kolekcja, złożona z różnych znalezisk i różnych warstw, aby wywołać efekt.
• Był nieprecyzyjny w szczegółach: Jego dzienniki i raporty często nie zgadzają się z rzeczywistością. Schlieman mógł dostosowywać daty lub przypisywać żonie udział w wykopaliskach, gdy jej nie było na miejscu, aby dodać dramatyzmu swojej historii.
• Bezprawnie wywozył skarby: Przekroczył zakaz na wykopaliska, który zobowiązywał go do dzielenia się znaleziskami.

Osoba i motywy: dlaczego tak postępował

Badacze łączą patologiczną skłonność Schlimana do mistyfikacji z trudnym dzieciństwem. Dorastał w biedzie, doświadczał upokorzeń, był oddzielony od rodziny i wcześnie zaczął ciężką pracę. Możliwe, że pragnienie bogactwa i sławy było sposobem na zrównoważenie poczucia własnej niedoskonałości, a kłamstwo stało się nawykowym narzędziem do osiągnięcia celu i stworzenia nowej, heroicznej biografii.

Współczesny punkt widzenia: zbrodniarz czy bohater?

Dziś stosunek do Schlimana jest dwojaki. Z jednej strony, jego naukowe dziedzictwo jest pomarszczone przez nieprofesjonalizm. Z drugiej, wielu archeologów przyznaje, że mimo wszystkich swoich \"manewrów\", rzeczywiście znalazł Troję i jego wykopaliska przyniosły impuls do rozwoju całej archeologii. Ważne, że pod koniec życia Schlieman zrozumiał swoje błędy, przyznał się do nich i zaczął stosować bardziej naukowe metody, wprowadzając np. obowiązkowe fotografowanie znalezisk.

Odpowiedź na pytanie \"oszust czy historyk\" — to nie wybór między jednym a drugim. Schlieman był i tym, i drugim jednocześnie. Był oszustem, który używał kłamstwa i oszustwa, aby osiągnąć swoją cel, i był również historykiem-pionierem, którego odkrycia zmieniły nasze postrzeganie starożytnego świata. Jego historia to przypomnienie o tym, że nawet największe odkrycia mogą być pomarszczone ludzkimi wadami, a za jaskrawą legendą zawsze stoi skomplikowana, daleka od idealnej prawda.

Permanent link to this publication: