Fitoplankton: niewidzialna armia ratująca planetę

Kiedy mówimy o ochronie Ziemi, myślimy o lasach, zagospodarowaniu miast, zmniejszaniu emisji. Ale jest jeden bohater, o którym prawie nie pamiętamy, chociaż wykonuje za nas dużą część pracy. Jest niewidoczny dla oka, żyje w oceanach i jego liczba sięga miliardów w każdej kroplę wody. To fitoplankton. Bez niego nie byłoby życia na lądzie, nie byłoby zwyczajnego klimatu, nie byłoby nawet powietrza, którym oddychamy. Produkuje od 50 do 80% całego tlenu na planecie. Absorbuje dwutlenek węgla, jak gigantyczny filtr. I jest zagrożony, bo nie zauważamy, jak niszczymy jego środowisko.

Kto te niewidzialne istoty?

Fitoplankton to mikroskopiczne glony i Cyanobakterie, które żyją w górnym, oświetlonym warstwie oceanu. Płyną z prądami, nie mogą aktywnie pływać, ale ich rola w ekosystemie jest kolosalna. Jak rośliny na lądzie, wykorzystują światło, dwutlenek węgla i minerały do fotosyntezy. W procesie tym wydzielają tlen i tworzą organiczne związki, które są podstawą dla całej morskiej łańcucha pokarmowego — od zooplanktonu do wielorybów.

Te organizmy są niezwykle zróżnicowane: od jednokomórkowych diatomek do kolonialnych form, które są widoczne gołym okiem jako zielona plamka na powierzchni wody. Ich rozmiary wahają się od mikronów do kilku milimetrów, ale ich sumaryczna biomasa jest porównywalna z biomasą wszystkich roślin naziemnych. Są podstawą oceanicznego życia i jednym z głównych regulatorów klimatu.

Ochronny sztuczny płaszcz planety

Często słyszymy frazę \"płuca planety\" w odniesieniu do lasów Amazonii lub syberyjskiej tajgi. Ale na rzeczywistość główne płuca Ziemi to ocean. I to właśnie fitoplankton zapewnia dużą część tego oddychania. Naukowcy obliczyli, że każdy drugi oddech, który robisz, zawdzięczasz tym mikroskopowym organizmom. Nie tylko produkują tlen, ale i absorbują dwutlenek węgla, który wyrzucamy do atmosfery, spalając paliwa kopalne.

Mechanizm nazywa się \"biologiczny pompa\". Fitoplankton wyciąga węgiel z atmosfery i przekształca go w związki organiczne. Część tego węgla, gdy glony umierają, opada na dno oceanu i pozostaje tam na tysiące lat. W ten sposób ocean deponeuje ogromne ilości węgla, zmiękczając skutki globalnego ocieplenia. Gdyby fitoplankton nagle zniknął, koncentracja CO₂ w atmosferze wzrosłaby tak bardzo, że klimat stałby się zupełnie inny — i prawdopodobnie niezdatny do życia w jego obecnej formie.

Zagrożenia fitoplanktonu: od ocieplenia do zanieczyszczenia

Ironia losu w tym, że ten sam dwutlenek węgla, który fitoplankton absorbuje, jest jedną z głównych zagrożeń jego istnienia. Podwyższenie temperatury oceanu powoduje rozszczepienie mas wodnych: ciepła woda, mniej gęsta, zatrzymuje się na powierzchni i nie mieszaje się z głęboką, bogatą w składniki odżywcze. A fitoplanktonowi potrzebne są nie tylko światło i CO₂, ale i minerały — azoty, fosforany, żelazo. Bez nich nie może się rozmnażać. Dlatego ocieplenie prowadzi do spadku produktywności fitoplanktonu w niektórych regionach o 10–20% w ostatnich dziesięcioleciach.

Ponadto zakwaszenie oceanu spowodowane pochłanianiem CO₂ zagraża gatunkom z wapiennymi pancerzami, takim jak kokkolitoforidy i pteropody. Ich muszle nie mogą się uformować w kwaśnej wodzie. To niszczy całą łańcuch pokarmowy. A zanieczyszczenie mikropłytami i chemikatami również nie pozostaje bez śladu: toksyny odkładają się w komórkach fitoplanktonu, przenosząc się dalej w łańcuchu — do ryb, ptaków morskich i wielorybów.

Ochrona fitoplanktonu — ochrona siebie

Co możemy zrobić? Po pierwsze, zmniejszać emisje CO₂, przechodzić na odnawialne źródła energii. Po drugie, zmniejszać zanieczyszczenie oceanu plastikiem i związkami chemicznymi. Po trzecie, tworzyć morskie obszary chronione, gdzie działalność przemysłowa jest ograniczona. Po czwarte, wspierać badania naukowe, które pomogą zrozumieć, jak fitoplankton reaguje na zmiany i jak możemy mu pomóc się adaptować.

To trudne zadanie, ale wykonalne. Każde nasze decyzje — od wyboru środka transportu do podejścia do odpadów — wpływają na ocean, a przez to na fitoplankton. Ochrona tej niewidzialnej armii to nie abstrakcyjny ekologiczny hasło. To kwestia naszego własnego przetrwania. Jak długo żyje fitoplankton, żyjemy my. I powinniśmy o tym pamiętać każdego razu, gdy patrzymy na morze.

Permanent link to this publication: