Princip Ralpha Dahla: żyć, nie bojąc się być dziwnym

Ralph Dahl nie pisał manifestów. Nie wygłaszał długich przemówień o znaczeniu życia. Ale każda jego książka, każde list, każdy czyn był przeniknięty jednym i tym samym duchem — duchem wolności, szczerości i nieustępliwtej miłości do dzieci. Nie udzielał rad wprost, ale jego życie było ciągłym radą. Dla dzieci — jak nie dać dorosłym zniszczyć się. Dla dorosłych — jak nie zapomnieć, że kiedyś byliśmy dziećmi. Jego princip nie jest wyrzeźbiony w kamieniu, ale można go przeczytać między wierszami „Matildy”, „Charlie”, „Jamesa i ogromnego brzoskwiniowca”. I jest aktualny dziś, jak nigdy wcześniej.

Dzieciństwo nie powinno być przygotowaniem do życia

Dahl nienawidził systemów, które przekształcają dzieci w posłuszne roboty. Sam przeszedł przez brytyjskie internaty, gdzie starsze znęcały się nad młodszymi, a nauczyciele bili kijami. Wiedział, co to znaczy strach i upokorzenie. I najważniejsza rada, którą zostawił dzieciom: „Nie bójcie się być innymi”. W jego książkach zawsze wygrywają ci, którzy nie wписują się w normy: dziewczyna, która czyta mądre książki, chłopiec, który marzy, olbrzym, który nie chce jeść ludzi. Dahl uczył, że dziwność to nie wada, ale znak żywego umysłu.

Dla dorosłych jego nauka była jeszcze surowsza: „Nie kaleczcie swoich dzieci”. W swoich opowieściach pokazywał, że okrutni rodzice i nauczyciele to potwory, które kradną dzieciom ich przyszłość. I nie pozostawiał im wymówek. Nawet gdy w jego książkach rodzice byli jedynie niezaangażowani, zawsze byli po stronie zła. Dahl uważał, że dorośli powinni słuchać dzieci, a nie polecać im. To nie tylko dobry poradnik, ale fundament jego filozofii.

On sam żył zgodnie z tym zasadą. Czytał swoje historie swoim dzieciom i przepisywał je, jeśli dzieci nudziły się. Nie dzielił literatury na „dziecięcą” i „dorosłą” — pisał dla tych, którzy umieją zdziwić. A zdziwić, według niego, mogą zarówno dzieci, jak i dorośli, jeśli nie przestali tego robić.

Wyobraźnia silniejsza niż strach

Dahl uważał, że wyobraźnia to nie tylko sposób na rozrywkę, ale główne oręż człowieka. Kiedy był pilotem i został zbity nad pustynią, przetrwał dzięki temu, że wyobrażał sobie, jak wróci do domu. Kiedy jego syn ciężko chorował, wymyślał dla niego światy, gdzie można uciec od bólu. Dla Dahla fantazja była nie ucieczką, ale sposobem radzenia sobie z rzeczywistością. I doradzał dzieciom: „Jeśli świat wydaje się straszny, wymyśl swój”. A dorosłym: „Nie wyśmiewajcie fantazji dzieci — to ich ochrona”.

W jego książkach dzieci zawsze okazują się mądrzejsze i odważniejsze od dorosłych, ponieważ nie zapomniały wierzyć w niemożliwe. Widzą wiedźmy, gigantów, czarodziejów tam, gdzie dorośli widzą tylko nudę. I to nie jest tylko literacki zabieg. Dahl naprawdę wierzył, że wyobraźnia to mięsień, który należy ćwiczyć. Jeśli przestajemy marzyć, przestajemy żyć naprawdę.

Dziś, gdy dzieci coraz częściej patrzą w ekrany, a dorośli coraz rzadziej czytają im na głos, ten poradnik brzmi prawie jak zaklęcie. Dahl przypomina: nie powinniśmy zostawiać dzieci sam na sam z ich lękami. Powinniśmy dać im słowa, aby opisać świat, i obrazy, aby go ozdobić. Bo bez wyobraźni człowiek staje się funkcją, a nie osobowością.

Bądź surowy dla siebie, ale nie dla innych

Dahl nie był świętym. Mogłby być gwałtowny, ostrogi, nawet brutalny. Ale nigdy nie przekraczał granicy, gdzie kończy się szczerość i zaczyna zdrada. Mogłby powiedzieć surową prawdę w twarz, ale nie plotkował za plecami. W tym sensie jego princip to „Bądź szczery nawet wtedy, gdy to boli”. Szczególnie — z samym sobą. Wielokrotnie przepisywał swoje książki, ponieważ wiedział: najlepsze — wroga dobrego, ale dobre — wroga wielkiego. Wymagał od siebie doskonałości, ale nie wymagał jej od innych. I to jest bardzo rzadkie piękno.

Doradzał dzieciom: „Nie bójcie się popełniać błędów. Błędy to nie porażka, ale materiał na kolejną próbę”. Sam zawodził egzaminy, jego pierwsze opowiadania były odrzucane, został zbity w powietrzu. Ale nigdy się nie poddawał. Bo wiedział: jeśli żyjesz w strachu przed błędem, nigdy nie zrobisz nic wartościowego. I to jest jeden z najważniejszych jego nauk — i dla małych, i dla dużych.

A jeszcze nauczał, że humor to najlepsze lekarstwo na brutalność. Nawet w swoich najmroczniejszych opowieściach zostawiał miejsce na uśmiech. Bo śmiech to oręż słabych, który czyni silnych. W jego principie nie ma fanaberie, ale jest odwaga, która pomaga przetrwać.

Prawdziwe szczęście — w miłości do swojego zawodu

Dahl mógłby być bankierem, prawnikiem lub dyplomatą. Nawet pracował w firmie naftowej. Ale wybrał pisanie. I to był główny wybór jego życia. Jego rada dla dzieci: „Znajdź to, co kochasz robić, i rób to, jakby od tego zależało twoje całe życie”. Bo jeśli pracujesz z radością, nigdy nie będziesz naprawdę zmęczony.

Nie pisał dla sławy czy pieniędzy. Pisał, ponieważ nie mógł nie pisać. To było jego oddychanie, jego sposób bycia sobą. I chciał, aby każdy człowiek — niezależnie od tego, czy dorosły czy dziecko — znalazł swoje „pisanie”. Swoje zawod, które nie pozwoli mu zwiędnąć. Swoje przygody, które nie pozwolą mu starzeć się duszą.

W jego principie nie ma miejsca na nudę. Mówił: „Jeśli cię nudzi, to jesteś nudnym człowiekiem”. To surowo, ale uczciwie. Nie wierzył, że świat musi nas rozrywać. Wierzył, że powinniśmy tworzyć swój świat. I temu uczył wszystkich, którzy czytali jego książki.

Bądź sobą, nawet jeśli to niewygodne

Dahl był wysoki, niezdarny, z dużym nosem i dziwnym głosem. Nie wписował się w standardy urody i sukcesu. Ale nie próbował udawać kogoś innego. Noszył jaskrawe krawaty, opowiadał straszne historie na przyjęciach i pisał o tym, co inni bali się pisać. Jego rada: „Bądź sobą, nawet jeśli to nie podoba się innym. Bo być sobą to jedyne, co masz”.

Nie bał się być niewygodny. Był przeciwnikiem szkół, które duszą twórczość. Był przeciwnikiem fałszywej poprawności politycznej. Był przeciwnikiem wszystkiego, co czyni życie szare i przewidywalne. I dziś, w erze bez końca zasad i ograniczeń, jego głos brzmi jak oddech wolności.

Dla Dahla być sobą to nie kaprys, ale obowiązkiem. Bo jeśli nie będziesz sobą, nie dasz światu nic nowego. Po prostu powtórzyesz to, co już jest. A świat jest pełen powtórek. Mu potrzeba tych, którzy nie boją się być innymi.

Testament Ralpha Dahla

Ralph Dahl odszedł w 1990 roku, ale jego głos nie stał się cichszy. Brzmi w każdej linijce, w każdej historii, w każdym wspomnieniu o tym, jak czytał swoje książki dzieciom na dużym fotelu. Jego princip to nie zestaw zasad, ale zaproszenie. Zaproszenie do życia z otwartymi oczami, śmiejąc się z lęków, wierząc w cuda i nie przestając zdziwiać się. Nie dał nam odpowiedzi, ale pokazał, jak je szukać. I jego główna rada brzmi tak: „Nie czekaj, aż ktoś uczyni twoje życie interesujące. Uczynij je interesujące sam”.

Dziś, gdy stoimy przed wyborem — być poważnym czy żywym, być poprawnym czy prawdziwym — warto przypomnieć sobie jego słowa. Dahl nie był idealny. Był żywy. I zostawił nam nie książki, ale cały świat, w którym można być sobą. I to, prawdopodobnie, najlepsze dziedzictwo, jakie można zostawić.
© elibrary.pl

Permanent link to this publication: