Różane ogrody to nie tylko rabaty z kwiatami. To kulturalne krajobrazy, w których odbija się historia ludzkości od starożytnych królów po współczesną monarchię. Ogrody róż zakładano jako symbole raju, politycznej potęgi, naukowego poznania lub po prostu jako hołd pięknu. W tej artykule przejdziemy wędrówkę po najbardziej słynnych ogrodach róż świata i dowiemy się, jaką rolę odgrywały w różnych epokach.

Perskie ogrody: raj na ziemi

Rodzina kulturalnej róży — Persja (obecny Iran). Tutaj wiele wieków przed naszą erą zaczęto tworzyć «paradise» — zamknięte ogrody z fontannami i różami. Uważano, że róża jest symbolem boskiego światła. Ogrody róż («guliistan») były miejscem filozoficznych rozmów, czytania poezji i odpoczynku. Słynny perski dywan z obrazem ogrodu (wakh) powtarza strukturę prawdziwego ogrodu z czterema kanałami wody, dzielącym teren na sekcje. Róże posadzone w takim ogrodzie miały radować wszystkie zmysły: wzrok (kolor), zmysł węchu (zapach), słuch (dźwięk płynącej wody).

Starożytny Rzym: róże dla patrycjuszy

Rzymianie przejęli miłość do róż od Greków, ale przewyższyli ich w skali. W pierwszym wieku naszej ery w okolicach Rzymu wyrosły całe «róże pola» (Rosetum), zaopatrujące stolicę w kwiaty na bankiety, wieniec i perfumy. Ogrody rzymskich arystokratów (np. Ogrody Salustiusza) były obsadzone różami tak gęsto, że Petroniusz pisał: «Utopiamy się w płatkach». Z upadkiem Rzymu te ogrody popadły w zapomnienie, ale tradycja przetrwała w klasztorach, gdzie różę uprawiano na potrzeby dekoracji ołtarzy i uzyskiwania wody różanej (lek).

Ogrody średniowiecznej Europy: róża jako lek i symbol Matki Boskiej

W klasztornych ogrodach róży zajmowały zaszczytne miejsce. Mnisi wyhodowali wiele nowych odmian, hodując je dla celów medycznych (różany miód na kaszel, różana woda na choroby oczu). Róże również były związane z Matką Boską — «różą bez kolców». Rozbijały się specjalne «marianske ogrody», gdzie rosły tylko białe i czerwone róże (symbole czystości i krwi Chrystusowej). Przykładem jest ogród opactwa Saint-Pierre w Mouassaku (Francja), gdzie do dziś rosną średniowieczne odmiany.

Wojna róż: różane ogrody Anglii

W XV wieku w Anglii wybuchł konflikt między domami Lankasterów (róża czerwoną) i Yorków (róża białą). Symbole róż okazały się tak potężne, że w posiadłościach arystokracji zaczęto zakładać ogrody, gdzie dominował jeden z kolorów. Po zjednoczeniu dynastii (róża Tudorów) pojawiła się moda na «bikolorne» ogrody, gdzie rosły obok siebie czerwone i białe róże. W epoce Tudorów ogrody stały się bardziej formalne: róże strzyżono w kule, tworzyły labirynty z kolców. Do dziś w niektórych angielskich zamkach (Hathfield House, zamek Hiver) można zobaczyć takie historyczne różane ogrody.

Wersalski różany ogród: majestat absolutyzmu

Ludwik XIV kochał róże. W ogrodzie w Versailles został stworzony «Królewski ogród różany» (Jardin de la Reine), gdzie posadzono 10 000 krzaków rzadkich odmian. Róże tutaj symbolizowały potęgę monarchii: kwitły od wiosny do jesieni, podlegając woli ogrodników. Według legendy, Markiza de Montespan hodowała nowe odmiany, krzyżując różę ręcznie. Podczas Wielkiej rewolucji francuskiej ogród został zniszczony, ale przy Napoleonie III został przywrócony. Dziś w Versailles znajduje się ogród różany «Królowa Róża», gdzie zebrano odmiany ze wszystkich stron świata.

Różany ogród w Bagatelle (Paryż): róża jako sztuka

W lesie Boulon w Paryżu w 1905 roku został założony pierwszy na świecie «specjalizowany» ogród róż — Różany ogród Bagatelle. Tutaj zgromadzono ponad 10 000 odmian, w tym starożytne (do 1800 roku) i współczesne. Co roku w czerwcu odbywa się międzynarodowy konkurs «Nowe róże», gdzie selekcjonerzy rywalizują o prawo nazwania odmiany na imię sławnej osoby. Ogród jest wykonany w stylu angielskim: róże rosną razem z irysami, klematisami, lawendą. To miejsce pielgrzymek dla wszystkich miłośników róż.

Różany ogród w Saint Petersburgu (Floryda): dziedzictwo kolonializmu

W USA najstarszy nieprzerwanie działający ogród róż znajduje się w parku Colonial Williamsburg (W Wirginii). Ale największy — w Saint Petersburgu (Floryda), gdzie posadzono 50 000 krzaków. Został założony w latach 1930. jako projekt WPA podczas Wielkiego kryzysu. Róże tam kwitną prawie przez cały rok dzięki subtropikальному klimatowi. Również znany jest ogród róż w Botanicznym Ogrodzie Nowego Jorku, gdzie przedstawiona jest ewolucja róży od dzikiego dzikiego róża do współczesnych herbacianych.

Dolina róż w Bułgarii: przemysłowa baśń

To nie ogród w klasycznym znaczeniu, ale cała dolina (70 km długości), obsadzona masłowniczą różą. Cały krajobraz tutaj podporządkowany jest jednej celowi — produkcji oleju różanego. W końcu maja — na początku czerwca dolina przekształca się w morze pachnących kwiatów. Turystów przyciąga możliwość uczestnictwa w zbieraniu płatków i odwiedzenia festiwalu róż (święta w Kazanluce). W przeciwieństwie do elitarnych parkowych ogrodów różanych, bułgarska dolina to przykład tego, jak róża może żywić cały region.

Różany ogród w parku Kew (Londyn)

Słynny botaniczny ogród Kew ma kolekcję z ponad 4 000 gatunków i odmian róż. Tutaj przedstawione są dzikie róże (gatunki) z Chin, Himalajów, Europy i nowoczesne nowości. Departament naukowy ogrodu bada genetykę róż, tworzy hybrydy, odporne na choroby. W czerwcu, gdy róże kwitną, ogród Kew staje się miejscem pielgrzymek dla botaników i fotografów.

Japońskie ogrody: róża jako obca gość

W Japonii róże nie były tradycyjnym elementem ogrodów (preferowano chryzantemy, irysy, kamienie). Ale w epoce Meiji (koniec XIX wieku) pojawiły się «parki róż» w stylu zachodnim. Dziś najbardziej słynny — ogród różany Kaisei w parku Ueno (Tokio). Tutaj róże łączą się z sакurą, co tworzy unikalny synkretyzm kultur. Japończycy wyhodowali swoje odmiany, np. «Tsumugu» (jasnoróżowy, z silnym zapachem).

Nowoczesne różane ogrody: trendy XXI wieku

Dziś ogrody róż stają się nie tylko piękne, ale i ekologiczne. Używa się odmian odpornych na choroby, aby nie stosować chemii. W modzie są żywe ogrodzenia z róż, mieszane nasadzenia z bylinami, aby przedłużać kwitnienie. Popularne są «szrab-róża» (krzewy) zamiast rabat. Lądowi projektanci tworzą «różane ogrody» według zasad moносadu, gdzie róża — to jedyne rośliny, ale różnych kolorów i kształtów.

Ogrody róż to więcej niż kolekcje roślin. To kronika smaków, technologii i ideałów. Każda epoka tworzyła swój obraz «raju z różami», a dziś możemy przechadzać się po tych stronach historii, wdychając zapach wieczności.

Permanent link to this publication: