Cyrkowi medведь to klasyka. Sto lat temu żadne przedstawienie wędrowne nie mogło obejść się bez kosolapca, który chodzi na tylnych łapach, kłania się, kręci piłką. Ale za tą uroczą sceną kryją się lata okrutnej tresury, zniszczona psychika zwierzęcia i, niestety, współczesne zakazy. Jak zmieniało się podejście do medwiedzi-artystów? Dlaczego ten numer idzie do przeszłości?

Historia: od skomorochów do światowych aren

Pierwsze wzmianki o tańczących medwiądach na Rusi datują się z XI wieku. Skomorochowie prowadzili medwieże na łańcuchach, pokazując «medwiedzią komedię»: zwierzę przedstawiało pijanego mężczyznę, babę, walczyło z gospodarzem. Medведь był symbolem siły i głupoty. W XIX wieku w Europie stały się popularne «medwiedzie teatry» — na przykład w Szwajcarii, gdzie misie uczyły się żonglować. W ZSRR cyrkowa szkoła doprowadziła tresurę do doskonałości: medwieże jeździły na motocyklach, grały na balalajkach, podnosiły hantle.

Metody tresury: od kija do laski

Tradycyjna tresura medwiądów opierała się na bólu. Używano metalowego pierścienia w nosie (za który dźgało się), kijów-kijów, głodu. Medведь zapamiętywał: jeśli nie staną na tylnych łapach, będzie boleśnie. Tak kształtował się warunkowy odruch. Jednak współczesna humanitarna tresura (metoda pozytywnego wzmacniania) również istnieje. W cyrku braci Zapashnych, na przykład, z medwiedziami pracują poprzez smakołyki (miód, ciasto, rybę). Ale każda tresura dzikiego zwierzęcia — stres dla niego. Medведь pozostaje drapieżnikiem, a nawet najbardziej łagodny cyrkowy misiek może w każdej chwili wysłać tresera do szpitala.

Słynne medwieże artysty

Najbardziej znany medведź w historii cyrku to Michaił Potapycz (znany z filmu «Cyrk» z Lubowiu Orłową). W latach 30. w ZSRR występował medведź o imieniu Jaś, który koncertował w Europie. W współczesnym cyrku — medwieże Kukłačewa (koty — to już dobrze, ale i medwieże były). Bracia Edgar i Aszkold Zapashny pracują z brązowymi medwiedziami: ich numery «Medwiedź rock-and-roll» są znane. W zachodnim cyrku (Cirque du Soleil) nie używa się żywych medwiądów — tylko akrobatów w kostiumach. A w starym amerykańskim cyrku braci Ringling był słynny medwiedź-jonkler.

Numery i sztuczki: co potrafi cyrkowy medведź

Standardowy zestaw: chodzenie na tylnych łapach, przewrotki, jazda na rowerze, jazda na rolkach, «pazurzenie ręki», gra na instrumentach muzycznych (w rzeczywistości — imitacja ruchów), kręcenie buław. Złożone: balansowanie na kuli, przejście przez palący pierścień, «medwiedź piłka nożna» (uderzanie piłką łapą). W najlepszych przypadkach medведь trzyma równowagę na rękach. Niektóre medwieże potrafią otwierać zębami zamki — to wysoki poziom inteligencji.

Etyka i współczesność: dlaczego medwieże są usuwane z cyrku

Od lat 2000 aktywiści na rzecz ochrony zwierząt aktywnie wypowiadają się przeciwko używaniu medwiądów w cyrku. Przyczyny: nieprzyrodnicze warunki życia (małe klatki, światło, hałas), okrutne metody tresury (nawet «humanitarne» oznaczają tłumienie woli), krótka długość życia (medwieże w cyrku żyją 15-20 lat zamiast 30-40). W niektórych krajach (Grecja, Indie, Holandia) zakazano już używania dzikich zwierząt w cyrku. W Rosji jeszcze nie ma takiego zakazu, ale opinia publiczna zmienia się. Coraz częściej widzowie wybierają cyrki bez zwierząt. Medwieże zastępują animatroniki lub akrobaci w kostiumach.

Co się dzieje z medwiedziami po cyrku

Wcześniej starych artystów eutanazowano. Teraz istnieją ośrodki dla cyrkowych medwiądów (np. «Dziki sad» w oblasti kaliningradzkiej). Tam zwierzęta przechodzą rehabilitację: uczą się nie bać lasu, zdobywać pożywienie. Nie wszystkich można wypuścić do dzikiej przyrody — zbyt przyzwyczaili się do człowieka. Ale nawet życie w wolierze z basenem i korzeniami jest lepsze niż klatka przed przedstawieniem. Medwieże, które ocalono z przenośnych cyrku, często cierpią na otyłość, zaburzenia psychiczne (kołysanie z boku na bok).

Medwiedź cyrkowy to sprzeczny obraz. Z jednej strony, wywołuje uśmiech i brawa. Z drugiej — przypomnienie o tym, jak człowiek podporządkował sobie naturę. Oglądaj numer z medwiedziem, ale pomyśl: co czuje sam artysta?

Permanent link to this publication: