Król ryb: kto nosi ten tytuł w mitach, literaturze i na stołach królewskich

Pytanie o to, która ryba zasługuje na miano «króla ryb», nie ma jednoznacznego odpowiedzi. To tytuł — nie termin naukowy, ale raczej poetycki, który w różnych czasach i kulturach przypisywano różnym rybom. W tradycji rosyjskiej odpowiedź jest zazwyczaj jedna — węgorz. Ale jeśli zagłębić się głębiej, okazuje się, że na ten tytuł pretensje mają również białucha, tygryszyk i nawet szczupak oraz tuńczyk. Każda z tych ryb zasłużyła na królewskie imię na swój sposób.

Węgorz — główny pretendent w tradycji rosyjskiej

W Rosji «królem ryb» od dawna nazywano węgorza[reference:0][reference:1]. To miano sięga głęboko w przeszłość: w kronikach z XII wieku znajduje się wyrażenie: «Orł — król nad ptakami, a węgorz — król nad rybami, a lew — król nad zwierzętami»[reference:2][reference:3]. Węgorz ceniony był za swoje rozmiary, delikatne i smaczne mięso, a także za czarną ikrę, która zawsze była przysmakiem dla wyższej arystokracji[reference:4].

Węgorz stał się głównym symbolem słynnej powieści Wiktora Astafjewa «Król ryb»[reference:5][reference:6]. W tym dziele gigantyczny węgorz oświadcza naturę — jej wielkość, siłę i moc, przed którą człowiek jest bezradny[reference:7][reference:8]. To nie tylko ryba, ale mityczny obraz-symbol, który wydaje sąd nad grzesznikami i przypomina człowiekowi o jego miejscu w świecie[reference:9][reference:10]. W powieści bagnetnik Ignatycz walczy ze smoczym węgorzem, a ta walka staje się dla niego próbowaniem sumienia i moralnym naukiem[reference:11][reference:12].

W pamięci o dziele Astafjewa w Krasnojarsku w 2004 roku został odlany pomnik «Król ryb», przedstawiający dokładnie węgorza[reference:13].

Białucha — największa z węgorzów

Jeśli węgorz jest królem wśród węgorzów, to białucha — królowa wśród nich. Ta ryba rodziny węgorzów osiąga prawdziwie potężne rozmiary: według niektórych danych, białucha może dorosnąć do 9 metrów długości i ważyć do dwóch ton[reference:14][reference:15]. Wiele osób uważa białuchę za prawdziwego «króla ryb» za jej gigantyczne rozmiary i delikatne mięso[reference:16][reference:17]. Niestety, z powodu nadmiernego połowu białucha znajduje się na skraju wymarcia i jest wpisana na Czerwoną Księgę[reference:18].

Tygryszyk — syberyjski król wśród łososi

W Syberii «królem ryb» często nazywa się tygryszyka — dużą rybę z rodziny łososiowatych[reference:19][reference:20]. Niektórzy znawcy rosyjskiej kuchni nawet przyznawali pierwszeństwo tygryszykowi, nazywając węgorza «rybnym świnem», a tygryszyka «rybnym lwem»[reference:21]. Tygryszyk rzeczywiście imponuje rozmiarami i siłą, i w niektórych regionach jest prawdziwym królem.

Inni pretendentzy do królewskiego tytułu

W różnych kulturach i różnych epokach «królem ryb» nazywano również inne ryby. W niektórych tradycjach kulinarnych ten tytuł przypisuje się tuńczykowi — jednej z największych i najcenniejszych ryb połownych[reference:22]. W carskiej Rosji na stoły królewskie dostarczano szczupaka, który nazywano «rybą cesarską» za jego delikatne, dietetyczne, prawie bezkostne mięso[reference:23]. W niektórych krajach pstrąg nazywany jest «rybą królewską»[reference:24], a szemaya w tłumaczeniu z perskiego dosłownie oznacza «rybę cesarską»[reference:25].

Dwa różne «króle»: «król ryb» i «ryba cesarska»

Warto odróżniać dwa pojęcia: «król ryb» — to ryba, która uważana jest za główną, najbardziej szanowaną wśród wszystkich ryb (jak węgorz). A «ryba cesarska» — to ryba, którą podawano do cesarskiego stołu za jej wyjątkowe walory smakowe[reference:26]. W drugim przypadku mowa o przysmakach, godnych monarchy, — i lista może być znacznie szersza.

Podsumowanie

Jak więc wygląda prawdziwa «ryba królowa»? Odpowiedź zależy od kontekstu zadawania pytania. W tradycji rosyjskiej literatury i folklore — to węgorz, wielbiący jeszcze w starożytnych kronikach i stający się symbolem wielkości natury w powieści Astafjewa. Jeśli mówić o największej i najbardziej imponującej rybie — to białucha. A w Syberii pierwszeństwo odnosi tygryszyk. Każda z tych ryb ma pełne prawo do dumnego imienia «ryba królowa» — i każda na swój sposób zasługuje na ten tytuł.

Permanent link to this publication: