Koncept śpiewaków świętego serca Wilhelma Udea

Co mają wspólnego służąca, która nocami rysowała anioły, listonosz, który utrwalił Paryż, i cyrkowy żongler, śpiewający o ciele? Ich połączył niemiecki kolekcjoner i teoretyk sztuki Wilhelm Ude. W latach 20. XX wieku wprowadził pojęcie «śpiewacy świętego serca» (Peintres du Sacré-Cœur). Tym terminem oznaczał artystów-amatorów, którzy nie mieli akademickiego wykształcenia, ale tworzyli pod wpływem wewnętrznego głosu, wiary, miłości do świata. Ich sztuka — nie «wysoka» i nie «niska», jest poza hierarchiami. Koncept Udea stał się manifestem naiv art i do dziś wpływa na to, jak patrzymy na «prymityw». Zrozummy to.

Skąd pochodzi termin

Termin «śpiewacy świętego serca» odnosi się do bazyliki Sacré-Cœur w Paryżu, zbudowanej na wzgórzu Montmartre. Ude, będąc religijnym człowiekiem (choć żydowskim), widział w tych artystach coś sacrum: tworzyli sztukę nie dla pieniędzy czy sławy, ale jako modlitwę. Słowo «śpiewacy» podkreśla muzykalność, rytmiczność ich prac. Ude przeciwstawiał ich «zimnym» awangardystom, którzy konstruowali sztukę umysłem. «Śpiewacy» śpiewali duszą. W tę grupę włączył: Serafinę Louisa (Serafinę z Sanlis), Camille Bombois, Louisa Viviena, André Boshana oraz Henryego Rousseau (choć Rousseau zmarł przed formułowaniem koncepcji, uważano go za poprzednika).

Cechy «śpiewaków świętego serca»

Brak profesjonalnego wykształcenia (nie umieli rysować perspektywy, anatomii). Głębokie osobiste inspiracje (często religijne lub mistyczne). Technika idąca od intuicji, a nie od zasad. Prawdziwość (nie było pragnienia szokować lub epatować, jak surrealisci). Wszyscy oni pracowali nie dla przyznania, ale z wewnętrznej potrzeby (w przeciwieństwie do akademizmu). Ich sztuka często odkrywała się przypadkiem przez kolekcjonerów, a nie przez galerie.

Przeciwstawienie modernizmowi

Ude nie zaprzeczał awangardzie. Przyjaźnił się z Picasso, zbierał cubistów. Ale uważał, że modernizm jest zbyt intelektualny, racjonalny, a «śpiewacy» wracają sztukę do jej korzeni — do zdumienia przed światem. W 1928 roku Ude zorganizował wystawę «Nowoczesne prymitywy» w Paryżu, gdzie wystawił obok Serafinę, Bombois, Viviena, Boshana i Rousseau. Publiczność się śmiała, ale Ude upierał się: to takie samo sztuka, jak Picasso. Picasso, między innymi, wspierał kolegę: kupił kilka prac Serafiny i Rousseau.

Rzeczowy kontekst

Ude był Żydem, ale jego koncepcja jest przezroczysta symbolem chrześcijaństwa. «Święte serce» to serce Jezusa, symbol boskiej miłości i cierpienia. Ude widział w twórczości tych artystów analogię do służby kościelnej. Oni, jak średniowieczni mistrzowie, tworzyli ikony, ale nie kanoniczne, a osobiste. Serafina dosłownie słyszała aniołów, Boshan pisał biblijne sceny, Vivien — swój rajski Paryż. To był ekumeniczny podejście: sztuka jako uniwersalna religia.

Komercyjny i marketingowy aspekt

Ude nie był altruistą. Kupował prace «śpiewaków» za bezcen, a sprzedawał z marżą (gdy pojawiał się popyt). Stworzył markę «naiv art» i promował ją. Krytycy oskarżali go o eksploatację. Ale bez jego komercyjnej strony ci artystowie pozostałby nieznani. Ude dawał im pieniądze na farby, czasami na leczenie. Tak więc jego rola była dwuznaczna.

Dziedzictwo koncepcji

Koncept «śpiewaków świętego serca» legalizował naiv art w oczach muzeów i krytyków. Dziś prace tych artystów wchodzą do zbiorów Luwru, MoMA, Centre Pompidou. Ich wpływ można śledzić w twórczości współczesnych artystów-primitywistów, a także w art brut i outsider art. Sam termin jest używany rzadziej, ale idea żyje.

Wilhelm Ude nie tylko odkrył kilku geniuszy. Zmienił nasze wyobrażenie o tym, co to jest sztuka. «Śpiewacy świętego serca» udowodnili: arcydzieło może rodzić się w biednej kamienicy, na kuchni, w duszy służącej. Ważne nie gdzie i jak, ale po co.

Permanent link to this publication: