Człowiek w centrum: jak współczesna architektura redefiniuje się

Architektura zawsze była sztuką tworzenia przestrzeni. Ale przez długi czas tworzyła ją dla abstrakcyjnego «człowieka ogólnego» — bez uwzględnienia jego biorytmu, psychologii, potrzeby ciszy lub komunikacji. Dziś ten podejście odchodzi w przeszłość. Jego miejsce zajmuje architektura człowieko-centryczna — kierunek, który stawia na pierwszym miejscu nie estetykę ani efektywność ekonomiczną, ale samopoczucie, zdrowie i emocjonalny doświadczenie człowieka. Od mieszkań socjalnych dla osób starszych po kompleksy mieszkaniowe za biegłym kołem podziemnym, od biur, gdzie można swobodnie oddychać, do obiektów sztuki przypominających o ważności emocji — na całym świecie pojawiają się projekty, które dowodzą: architektura może troszczyć się.

Appleby Blue Almshouse w Londynie: zwycięstwo nad samotnością

W 2025 roku Nagrodę Królewskiego Instytutu Brytyjskich Architektów (RIBA Stirling Prize) otrzymał projekt, który na pierwszy rzut oka wydaje się skromny, ale pod względem znaczenia społecznego przewyższa wiele imponujących budowli. Appleby Blue Almshouse — to kompleks mieszkaniowy dla osób powyżej 65 roku życia, zaprojektowany przez biuro architektoniczne Witherford Watson Mann.

W przeciwieństwie do tradycyjnych domów opieki, które często przypominają odizolowane instytucje, Appleby Blue zbudowany jest wokół idei wspólnoty. 59 jasnych mieszkań rozmieszczonych jest w kształcie litery U wokół centralnego ogrodu z drzewami, roślinami i elementem wodnym, tworząc uczucie «oazy w lesie» w sercu Londynu. Kluczową innowacją są «społeczne korytarze»: szerokie, oświetlone przejścia z doniczkami i ławkami, które specjalnie zaprojektowane są tak, aby zachęcać do przypadkowych spotkań i komunikacji między mieszkańcami. Na pierwszym piętrze znajduje się dwupoziomowa «sala ogrodowa» i kuchnia wspólna, gdzie odbywają się publiczne wydarzenia, otwarte również dla sąsiadów z sąsiednich domów. Jak zauważyła przewodnicząca jury, ten projekt to nie tylko zapewnienie mieszkania, ale «zapewnienie czystej radości», która w warunkach kryzysu samotności wśród osób starszych oferuje «nadzieję i wyobraźnię».

«Kolski» w Murmансku: neuroarchitektura w surowym klimacie

Jeśli Appleby Blue rozwiązuje problem izolacji społecznej, to kompleks mieszkaniowy «Kolski» w Murmансku to odpowiedź na wyzwanie ekstremalnych warunków środowiskowych. Projekt opracowany przez laboratorium badawcze GloraX Lab z udziałem neurobiologów i psychologów używa zasad neuroarchitektury i biohakingu do adaptacji mieszkania do warunków polarnego dnia.

Kluczową innowacją jest dynamiczne oświetlenie, które imituje naturalny cykl dobowy, pomagając utrzymać poprawne działanie rytmów circadianych i zmniejszając poczucie przewlekłego zmęczenia. Wizualna bezpieczeństwo jest starannie przemyślana: ogrody mają miękki kształt z płynnymi, kręconymi liniami, które są odbierane jako bardziej bezpieczne i zmniejszają aktywację obszarów lęku o 22%. Przezroczyste wejścia z dychroiczną folią, zmieniającą kolor w zależności od oświetlenia, nie tylko tworzą efekt zorzy polarniej, ale także wykluczają «zaskoczenia za drzwiami», zwiększając poczucie kontroli. Projekt «Kolski» to przykład tego, jak nauka o mózgu może przekształcić surowy klimat w komfortowe środowisko życia.

One w Moskwie-Sити: «emo-tek» jako nowy język architektury

W Moskwie zasady neuroarchitektury легły w podstawę projektu mieszkanego wieżowca One w biznesowym centrum «Moskwa-Sити». Koncept budynku, opracowany przez głównego architekta Moskwy Siergieja Kuzniecowa, nosi nazwę «emo-tek» — emocjonalne technologia. Idea polega na tym, aby architektura nie tylko spełniała funkcje, ale także wywoływała emocje, zaskoczenie i pozytywny estetyczny doświadczenie.

Fasada z ciągłym witrażem, nawiązująca do paska Möbiusa, tworzy złożony rzeźbiony rzeźb, który wieczorem podkreśla akcentową podświetlenie. Jak wyjaśniają eksperci, mózg «bardzo dobrze uchwytuje regularność, rytmy, kontrast, metaforyczne aspekty» — i to staje się źródłem dopaminy, hormonu pozytywnych emocji. One to próba przekształcenia wysokiego mieszkania z funkcjonalnego obiektu w przestrzeń, która jest proporcjonalna do ludzkiego odbioru i daje «element cudu».

Humanise Wall w Seulu: architektura jako publiczne wyznanie

Nie wszystkie projektu człowieko-centryczne są budynkami w tradycyjnym sensie. Na Seulskim Biennale Architektury i Urbanistyki 2025 roku brytyjski projektant Thomas Heatherwick przedstawił monumentalną instalację — 90-metrową stalową ścianę, która stała się centrum przestrzeni publicznej. Humanise Wall to jednocześnie obiekt sztuki, billboard i wezwanie do działania.

Jedna strona ściany zwrócona jest do parku i przedstawia krytykę współczesnej «nudnej» architektury (termin Heatherwicka — «blancemik»), pokazując 400 wyróżniających się budynków ze всего świata. Druga strona, zwrócona do dróg, proponuje dziewięć kreatywnych rozwiązań od lokalnych projektantów na to, jak przywrócić ciepło i indywidualność w miejskim środowisku. Samo konstrukcja zakręcona jest o 180 stopni, tworząc ukryte przestrzeń, które może służyć jako scena lub miejsce spotkań. Humanise Wall to przypomnienie o tym, że architektura powinna być nie tylko funkcjonalna, ale także emocjonalna, i że każdy z nas może wpływać na jej jakość.

Biura, które wybierają ludzie

Trend na człowieko-centryczność nie omija również środowiska pracy. W warunkach braku wykwalifikowanych pracowników i hybrydowego formatu pracy biuro stało się narzędziem utrzymania talentów: firmom nie należy zmuszać pracowników do przychodzenia, ale tworzyć warunki, w których będą chcieli to zrobić.

Nowoczesne człowieko-centryczne biura budują się na trzech «kolumnach`: jakość powietrza (kognitywne zdolności poprawiają się o 60–70% dzięki czystemu powietrzu), naturalne oświetlenie (poprawne oddalenie od elewacji pozwala wypełnić przestrzeń światłem) i akustyka (zakładanie na ciche «biblioteczne» strefy do koncentracji i głośne lounge-zony do współpracy). Elastyczna projekcja, brak kolumn i efektywne centralne jądro pozwalają dostosować przestrzeń do dowolnych zadań. Biuro nie jest już miejscem, gdzie «odbywa się czas», ale środowiskiem, które wspiera zdrowie, produktywność i pragnienie pracy.

Inne znaczące projekty i inicjatywy

W 2026 roku Międzynarodowy Związek Architektów uhonorował nagrodami projekty przywracające zdrowie człowieka. Grand Prix w kategorii «Budowane obiekty» otrzymał Ośrodek zdrowia w Kopenhadze od Dorte Mandrup — ośrodek rehabilitacyjny uformowany dziennym światłem, naturalnymi materiałami i przestrzeniami do ruchu i komunikacji. W Szwecji uruchomiono pilotażowy projekt Fridhemsplan, w którym wnioski z badań nad mózgiem integrują się w planowanie miasta w celu tworzenia środowisk zmniejszających stres. A w Barnaule budowany jest pierwszy w Syberii kompleks mieszkaniowy z «cyfrowym oprogramowaniem» — «Buriewiestnik», gdzie technologie inteligentnego domu stają się częścią opieki nad zdrowiem.

Wnioski

Architektura człowieko-centryczna to nie tylko modny trend, ale zmiana paradygmatu. Od londyńskiego mieszkania socjalnego, które leczy samotność, po murskie domy, które pokonują polarną noc, od moskiewskich wieżowców, które dają emocje, po seulskie ściany, które przypominają o ważności piękna — wszędzie ten sam zasad: architektura powinna służyć człowiekowi, a nie na odwrót. Budynki stają się nie tylko «kwadratowymi metrami», ale partnerami w naszej codziennej życiu, pomagając nam czuć się lepiej, pracować efektywniej i żyć szczęśliwiej.

Permanent link to this publication: