Winny i strach. Dwie cienie, które prześladzają człowieka od dzieciństwa. Mogą być napędami postępu, a mogą — paralyzującym jadem. Strach przed karą rodzi winę, a wina karmi strach. Ten wir opętuje duszę, utrudnia oddychanie, prowadzi do irracjonalnych działań. Ale czy można przerwać ten błędny krąg? I czy należy całkowicie pozbyć się winy? Rozważamy złożoności dwóch najpotężniejszych emocji.

Skąd bierze się uczucie winy

Winna to emocja, która powstaje, gdy człowiek narusza wewnętrzny kodeks moralny lub normy społeczne. Czujemy winę, jeśli oszukaliśmy, zdradziliśmy, nie pomogli. Fizjologicznie jest to związane z aktywnością kory przedczołowej (odpowiada za samokontrolę) i korpuskułu amigdałowego (przetwarzanie strachu). Małe dzieci zaczynają odczuwać winę w wieku 2-3 lat, gdy kształtuje się empatia. Jeśli rodzice zbyt surowo karzą za występki, dziecko może wyrosnąć z hipertrofowanym poczuciem winy («winny we wszystkim»). Jeśli natomiast nie karzą wcale, wina może nie rozwijać się, a dziecko może wyrosnąć na socjopatę.

Winna jako narzędzie manipulacji

„Nie kochasz mnie”, „Zrobiłam tyle dla ciebie”, „Gdyby nie ty, wszystko mi się udało” — klasyczne frazy manipulatorów. Wywołują one u ofiary poczucie winy, aby kontrolować jej zachowanie. Ofiara zaczyna usprawiedliwiać się, brać na siebie cudzą odpowiedzialność, czuć się dłużnikiem. To destrukcyjny scenariusz. Ważne jest odróżnienie zdrowej winy (naprawdę coś zepsułem) od narzuconej (zmuszają mnie do poczucia winy za to, kim jestem).

Strach: biologiczny i społeczny

Strach to podstawowa emocja, zapewniająca przetrwanie. Jest wrodzony (ciemność, wysokość, głośne dźwięki) i nabyty (strach przed odpowiedzialnością, strach przed odrzuceniem, strach przed sukcesem). Jeśli winna to ocena przeszłego czynu, to strach to reakcja na przyszłą zagrożenie. Ale winna i strach są ściśle powiązane: bojąc się kary (zewnętrznej lub wewnętrznej), możemy robić dziwne rzeczy: kłamać, aby ukryć występki, i tym samym pogłębiać winę.

Winna i strach niszczące zdrowie

Chroniczne poczucie winy i stały strach prowadzą do psychosomatyki. Bóle głowy, bezsenność, wrzód żołądka, nadciśnienie, dermatyty. Wyróżnia się kortyzol — hormon stresu, który w długiej perspektywie niszczy układ odpornościowy. Człowiek, żyjący w winie, jak ślimak, schowany w muszli, przestaje się cieszyć, traci sens życia. A strach paralizuje inicjatywę, utrudnia podejmowanie decyzji. Powstaje błędne koło: boję się zrobić — nie robię — winię się — boję się jeszcze więcej.

Winna, której nie powinno być

People often blame themselves for things they cannot control: illness of a loved one (“nie chroniłem go”), death (“nie zdążyłem pożegnać się”), someone else's choice (“dlaczego odszedł, skoro ja jestem zła”). To irracjonalna winna. Nie pomaga naprawić błędu, tylko dręczy. Od takiej winy należy się wyzwolić. Technika: wyobraź sobie, że twój przyjaciel znalazł się w takiej samej sytuacji. Zwinilibyś go? Nie. Dlaczego więc winisz sobie?

Pierwszy krok — przyznanie winy. Nie można jej tłumić, po prostu się pojawi. Drugi — ocena, czy winna jest rzeczywista. Jeśli tak, to przeproś, napraw, co można. Jeśli nie — pracuj z psychologiem. Trzeci — wyciągnięcie lekcji: „Ja więcej tak nie będę”. Czwarty — przebaczenie sobie. Tak, masz prawo do błędu. Nie jesteś bogiem. Poczucie winy nie powinno trwać wiecznie. Jest to sygnał — usłyszałeś, podjąłeś działania, ruszyłeś dalej.

Strach nie znika na jednego puknięcia palcem. Ale można go „dyscyplinować”. Technika „desensoryzacji”: powolne przyzwyczajanie do strasznych bodźców. Na przykład, boisz się wystąpień publicznych — zacznij od toastu na kolacji. Praktyki oddechowe: głęboki wdech i powolny wydech obniżają aktywność korpuskułu amigdałowego. Racjonalizacja: zapisywanie na papierze „co najgorsze może się stać?” (zwykle nie jest śmiertelne). I co najważniejsze: działanie. Strach ustępuje, gdy zaczynasz robić to, czego boisz się.

Para, gdzie jeden partner stale odczuwa winę, a drugi — strach, jest skazana na porażkę. Ten, kto jest winny, będzie się wyżyciać, wytrzymać, kłamać. Ten, kto się boi, będzie kontrolować, sprawdzać, winić. Zdrowe relacje budują się na szacunku, a nie na poczuciu winy. Jeśli czujesz, że toniesz w winie, lub partner się boi cię — to powód, aby pójść do terapeuty rodzinnego.

„Jeśli nie zjesz kaszy, mama się rozczaruje” — tworzenie winy. „Jeśli nie będziesz się uczyć, zostaniesz śmieciarzem” — tworzenie strachu. Takie frazy to złe metody pedagogiczne. Dziecko rośnie w lęku, niepewności. Poprawnie wyjaśniać konsekwencje bez zastraszania: „Kasha jest zdrowa dla energii”. I nie nakładać winy: „Złamałeś kubek, pomóżmy go wyczyścić, w następnym razie bądź bardziej ostrożny”.

Poczucie winy i strach to nie wrogowie, ale wskaźniki. Pokazują, gdzie są nasze słabe punkty, gdzie są naruszone granice, gdzie należy się zmieniać. Ale jeśli stają się chroniczne — to już choroba. I leczyć ją należy u specjalisty. Pamiętaj: masz prawo do błędu. I masz prawo nie bać się przyszłości. Życie jest zbyt krótkie, aby tracić je na samokrytykę i lęk. Zrób głęboki wdech, powolny wydech. I kontynuuj życie.

© elibrary.pl

Permanent link to this publication: