Włodzimierz Sоловьев o Bożym Narodzeniu: filozofia Wcielenia i jedności

Wprowadzenie: Boże Narodzenie jako kluczowe wydarzenie w historii świata

Dla Włodzimierza Siergiejewicza Sоловьева (1853-1900), najważniejszego rosyjskiego filozofa, poety i teologa, Boże Narodzenie było nie tylko ewangelijskim wydarzeniem lub religijnym świętem. W ramach jego wielkiej filozoficznej systemy "jedności" i koncepcji "Bogoludzkości" Boże Narodzenie nabierało centralnego, kosmicznego znaczenia. To był decydujący punkt zwrotny w historii wszechświata, akt połączenia absolutnego początku boskiego z tварnym ludzkim naturą, zakładający podstawę dla przemiany całego świata.

Boże Narodzenie jako zjawisko Bogoludzkości

Trzonem interpretacji Sоловьева Bożego Narodzenia jest jego chrystologia, nauka o Chrystusie jako Bogoludzkim. Wcielenie Boga w małego Jezusa jest dla filozofa nie przypadkowym cudem, ale logicznie i metafizycznie koniecznością.

Przezwyciężenie rozłamu: Świat, wg Sоловьeva, znajduje się w stanie "wszechstronnej rozłamu", odcięcia od Boga, od siebie nawzajem i od swojej idealnej istoty. Przyczyną jest grzechopadzenie, które Sоловьев rozumiał nie tylko jako moralną, ale i metafizyczną katastrofę, rozerwanie związku między Twórcą a twórczością. Boże Narodzenie to początek uzdrowienia tego rozerwania. Bóg nie pośyła jedynie proroka, ale sam wchodzi w tkankę tварnego bytu, łącząc w jednej osobie (hipostazie) dwie natury: boską i ludzką.

Podstawa dla jedności: Wcieleny Chrystus staje się żyącym środowiskiem jedności — tej harmonijnej więzi wszystkiego z wszystkim w Bogu, do której, wg myśli Sоловьeva, dąży świat. W Chrystusie już potencjalnie odzyskane jest jedność człowieka z Bogiem, a więc ustawiony jest kierunek dla odzyskania jedności całego ludzkości i całego kosmosu. Boże Narodzenie to "narodziny" samej możliwości tego odzyskania.

Interesujący fakt: Sоловьев przeprowadzał paralelę między Bożym Narodzeniem a antycznymi misteriami, widząc w nich zamierzchłe przeczuwanie przyszłego Wcielenia. Jednakże, w przeciwieństwie do pogańskich mitów o bogach przyjmujących ludzki obraz, w chrześcijaństwie, wg jego zdania, ma miejsce unikalne wydarzenie: wcielenie — przyjęcie nie tylko obrazu, ale całej pełni ludzkiej natury, w tym jej wrażliwości i śmiertelności, z celem jej uzdrowienia i obожenia.

Boże Narodzenie w kontekście mistyki i Sofii

Specjalny odcień zrozumienia Bożego Narodzenia u Sоловьeva daje jego nauka o Sofii, Pремудрости Bożej. Sofija — to dusza świata, idealne ludzkość, wieczna kobiecość, pośredniczka między Bogiem a twórczością. W swojej wczesnej poezji "Trzy spotkania" i w filozoficznych pracach Sоловьев opisywał mistyczne wizje Sofii.

W tym kontekście Boże Narodzenie można rozpatrywać jako aktualne połączenie Logosu (Drugiego Osobowego Twarzy Trójcy) z Sofią w historycznej rzeczywistości. Chrystus rodzi się z Dziewicy Maryi, która, wg myśli Sоловьeva, jest najwyższym osobistym wcieleniem Sofii w ludzkości. W ten sposób w Betlejem ma miejsce spotkanie i połączenie niebiańskiego i ziemskiego, boskiego Logosu i sofijskiej podstawy świata, co czyni możliwe jej przyszłe pełne oświecenie i zbawienie.

Etyczny i społeczny sens Bożego Narodzenia

Wg Sоловьeva, filozofa głęboko zainteresowanego losem świata i ideą "chrześcijańskiej polityki", Boże Narodzenie miało również praktyczne, moralne wymiary.

Święcenie materii: Sam fakt, że Bóg rodzi się jako niemowlę w stodole, święci materialny, cielesny świat. To wyzwanie dla wszystkich spirytualistycznych i gnostycznych nauk, które przenigierzają ciało. Dla Sоловьeva, dążącego do "duchowego wcielenia materii", Boże Narodzenie jest dowodem na to, że materialny świat może i musi stać się naczyniem dla łaski.

Impuls do czynnego dobra: Narodziny Zbawiciela to wezwanie do człowieka nie do pasywnego czekania, ale do czynnego współdziałania (synergii) z Bogiem w dziele zbawienia świata. Jeśli Bóg stał się człowiekiem, to zadaniem człowieka jest stać się "bogiem przez łaskę", uczestnicząc w dziele Chrystusa. To oznacza walkę z społecznym złem, niesprawiedliwością, pracę nad przemianą stosunków społecznych na chrześcijańskich zasadach. W swoim eseju "O upadku średniowiecznego światopoglądu" Sоловьев bezpośrednio łączył wydarzenie radosne z ideą postępu i historycznej aktywności chrześcijan.

Przykład z publicystyki Sоловьeva: W słynnym cyklu artykułów "Kwestia narodowa w Rosji" i w książce "O uzasadnieniu dobra" filozof rozwijał ideę, że prawdziwy chrześcijański postęp polega na wcieleniu ewangelijskich przykazań w życie społeczne. Boże Narodzenie, jako początek tego wcielenia, staje się punktem odniesienia dla oceny historii: na ile społeczeństwo mogło wcielić w swoje formy społeczne ducha miłości i jedności, który objawił się w Bogomłodzience.

Aspekt polemiczny: Boże Narodzenie przeciwko "abstrakcyjnym początkom"

Sоловьев, polemizując z racjonalizmem i wąskim formalizmem kościelnym, widział w Bożym Narodzeniu antytезę odwróconym ideom. Dla niego prawda — nie abstrakcyjna teoria, ale żywa osoba — Chrystus. Boże Narodzenie — to zjawisko prawdy nie w formie systemu pojęć, ale w formie konkretnego, żywego, cierpiącego i kochającego Bytu. Dlatego prawdziwe chrześcijaństwo dla Sоловьeva — to religia Bogoludzkiego, a nie religia odwróconych dogmatów lub moralnych zasad. W tym — jego polemika z tolstoizm (z jego abstrakcyjną etyką) i z państwowym prawosławiem jego epoki.

Podsumowanie:

Wg Włodzimierza Sоловьева Boże Narodzenie było centralnym ontologicznym, historiograficznym i etycznym wydarzeniem. W nim:

Ontologicznie — pokonywana była przepaść między Twórcą a twórczością, kładziony był fundament jedności.

Historiograficznie — zaczynała się nowa era Bogoludzkości, ustawiany był kierunek bogoludzkiego postępu.

Etycznie — dawany był imperatyw święcenia całej ludzkiej życia, w tym sfery społecznej, poprzez czynne działanie dobra.

Boże Narodzenie u Sоловьeva — to nie przytulny świąteczny festiwal, ale groźne i radosne początek globalnej dramy zbawienia, w której każdy człowiek jest wezwany do uczestnictwa. Jest to znak zwycięstwa konkretnej, żywej miłości nad śmiercią i rozłamu świata, jednocześnie będąc najważniejszym dogmatem wiary i praktyczną programą dla chrześcijańskiego działania w historii.

Permanent link to this publication: