Znaczenie obrazów Serafiny z Sainctes

Wyobraź sobie: cichy francuski miasteczko Sainctes, początek XX wieku. Sprzątaczka, która myje podłogi w bogatych domach i kościołach, nocami przy lampadzie pisze dziwne, przerażająco piękne obrazy. Nikt nie zamawia ich, nie są potrzebne nikomu poza nią samą. Jej imię to Serafina Louis, znana światu jako Serafina z Sainctes. Jej płótna to zlew religijnego ekstazu, szaleństwa i niewidzianej mocy barw. Nie miała wykształcenia artystycznego, ale jej prace wiszą w Luwrze. W czym więc leży znaczenie jej obrazów? Dlaczego jednocześnie fascynują i przerażają?

Kim jest Serafina

Serafina Louis urodziła się w 1864 roku w biednej rodzinie. W młodym wieku straciła rodziców, pracowała jako służąca. W wolnym czasie zbierała jagody, korzenie, kwiaty, rozdrabniała je w pył, aby uzyskać farby. Pisała na deskach i płótnach, które wymieniała lub znajdowała. Jej technika to «puanтильizm na odwrót»? Nie, to było coś unikalnego: nakładała farbę szpachelką, palcami, czasami bezpośrednio z tubki, tworząc rzeźbiaste strug, podobne do liści, piór, języków ognia. W 1912 roku niemiecki kolekcjoner Wilhelm Udde, mieszkający w Sainctes, przypadkowo zobaczył jej obraz na zwołanym obiedzie i został zszokowany. Kupił wszystkie jej prace, zaczął ją wspierać. Ale po kryzysie lat 30. XX wieku Serafina wpadła w obłąkanie, została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym, gdzie zmarła w 1942 roku, zapomniana. Później Udde wrócił i przypomnieli sobie jej imię.

Styl: naïwne sztuka czy prymitywizm

Serafina należy do artystów-prymitywistów (we Francji nazywano ich «pieśnikami świętego serca»). Jej prace są pozbawione perspektywy, dokładności anatomicznej, zasad cienia. Ale w tym tkwi ich siła. Pisała to, co widziała wewnętrznym wzrokiem. Tematy: owoce, liście, kwiaty, ale nieестествcznie duże, hipertroficzne, jakby pod mikroskopem. Tło często jest czarne lub ciemnoszare, przez co owoce wydają się świecić. Pędzle są wirujące, przypominające języki ognia. W dojrzałych pracach pojawiają się pióra, skrzydła (aluzja do aniołów). Czasami porównuje się ją do Van Gogha — ta sama pasja, ten sam nerw, ale bez jego męskiego wyburzenia, a z kobiecy, prawie macierzyński miłość do natury.

Symbolika owoców i liści

Na pierwszy rzut oka, na jej obrazach są tylko jabłka, winogrona, dynie, kasztany. Ale te owoce mają kształt serc lub oczu. Pamiętają one wewnętrzne organy. Serafina włożyła w nie duszę. Jabłko to biblijny symbol grzechu, ale tutaj jest oczyszczone, obожżone miłością. Winogrona to krew Chrystusa. Liście to języki ognia Pięćdziesiątnicy. Nie ilustrowała Biblii, ale ją przeżywała. Jej owoce to halucynacje wierzącej, która widzi Boga w każdej kropli soku.

Winogronowe grona i religijny ekstaz

Especially słynne jej «Winogronowe grona» (seria). Grona są tak ciężkie, że giętkie gałęzie, napisane z religijnym trudem. Ten winogron jest symbolem eucharystii, przemiany ciała w duch. Serafina mówiła: «Kiedy piszę, anioły szeptały mi do ucha». Często śpiewała hymny podczas pracy. Jej owoce to nie martwa natura, ale modlitwa. W tym tkwi znaczenie: materia jest przemieniana w duch, a duch staje się widzialny przez barwy.

Pióra i skrzydła: aniołowe obecność

W latach 20. XX wieku na obrazach Serafiny pojawiają się pióra i skrzydła. Pióra w wazonie, pióra rosnące z owoców, skrzydlate liście. To bezpośrednie wskazanie na anioły. W tym momencie stała się głęboko religijna, wierzyła, że jej ręką prowadzi Duch Święty. Pióra są symbolem uniesienia, uwolnienia od ziemskiego. W klinice, tuż przed śmiercią, napisała «Kwiaty z aniołem» — to jej wypowiedzenie.

Czarny tło: przepaść i światło

Większość obrazów Serafiny ma czarny lub ciemnoszary tło. To nie jest tylko moda. Czarny kolor to symbol przepaści, pierwotnego chaosu, ale w nim, jak gwiazdy, migoczą owoce i liście. To kosmologia: świat rodzi się z ciemności bóstwem słowem. Serafina, być może, widziała siebie jako pośrednika tego stworzenia. Jej obrazy to teofania (jawienie Boga).

Brak ludzi: wszechświat bez postaci

Na jej obrazach nie ma ludzi. Nie ma nawet Madonna. Tylko natura, ale natura ludzka. To świat przed upadkiem lub po końcu świata. Człowiek jest rozpuszczony w barwach, staje się częścią krajobrazu. Serafina unikała portretów, ponieważ jej interesowała nie osoba, ale pierwotna podstawa bytu. W tym tkwi głęboka filozofia.

Choroba i twórczość: granica szaleństwa

Serafina cierpiała na psychiczne zaburzenie (możliwe, że schizofrenię). Halucynacje, głosy, błędne przekonania (nazywała siebie «wybranką Boga»). Choroba wzmocniła jej wizje, ale w końcu zniszczyła. Znaczenie jej obrazów to próba ubrania szaleństwa w formę, nie pozwolenie mu zaniknąć. Pisała, aby przetrwać. Po jej hospitalizacji obrazy stały się ciemniejsze, pióra — sztywniejsze, kolory — bardziej niezwykłe. Ale nawet w klinice kontynuowała rysowanie na kawałkach papieru, dopóki ręce jej jeszcze działały.

Spuścizna i wpływ

Obrazy Serafiny z Sainctes dzisiaj są przechowywane w muzeach świata (Luwr, Muzeum Sztuki Współczesnej w Paryżu, Metropolitan). O niej nakręcono film «Serafina» (2008), który zdobył «César». Stała się symbolem naïwu sztuki, udowadniając, że sztuki mogą tworzyć nie tylko profesjonalni malarze, ale i służąca, prowadzona przez wyższe siły. Znaczenie jej obrazów to przypomnienie: piękno nie wymaga dyplomów, prawda rodzi się w samotności. Jej płótna uczą widzieć cud w prostym jabłku i słyszeć anioły w szumie liści.

Permanent link to this publication: