Proces sądowy przypomina teatr. Jest oskarżyciel, obrońca, sędzia w powłóczystej szacie. I są widzowie — ławnicy lub zwykła publiczność. Ale w tym teatrze nie zawsze gra się zgodnie z zasadami. Najbardziej bolesnym problemem jest kłamstwo. Kłamą świadkowie, eksperci, adwokaci. Czasami, niestety, kłamią nawet sędziowie. Walka z kłamstwem na sądzie to nie tylko zadanie techniczne, to kwestia przetrwania sprawiedliwości. Jeśli sąd nie potrafi odróżnić prawdy od kłamstwa, po co w ogóle jest potrzebny?

Największym wrogiem są fałszywe zeznania świadków

zacznijmy od najpowszechniejszego zjawiska. Świadek przychodzi do sądu, kładzie rękę na sercu i mówi nieprawdę. Motywy mogą być różne: strach, przyjaźń, pieniądze, zemsta. Walka z tym zaczyna się jeszcze przed tym, jak otworzy usta. Pierwszy szlak to odpowiedzialność karna zgodnie z artykułem 307 kodeksu karnego RF. Sędzia jest zobowiązany poinformować świadka: «Za fałszywe zeznania – do pięciu lat więzienia». Dla wielu to działa jak chłodny prysznic. Ale nie dla wszystkich. Zwykli kłamcy wiedzą, że rzadko są rzeczywiście karani i idą na ryzyko.

Drugi szlak to procedura przesłuchania. Doświadczeni sędzia lub adwokat nigdy nie pozwalają świadkowi swobodnie opowiadać historię. Zadają konkretne, krótkie pytania. Proszą o nazwanie czasu, miejsca, odległości, oświetlenia, ubrania, kierunku ruchu. Porównują odpowiedzi z tymi, które były dane na etapie śledztwa. Małe niezgodności – i kłamcy zaczynają być «kręceni». Trzeci szlak to dowody pisemne. Jeśli świadek mówi, że «było ciemno i nikt nie był w stanie tego zobaczyć», a nagrania z kamer pokazują jasne światło, kłamstwo zostaje ujawnione.

Jak łapią fałszywego eksperta

Ekspert w sądzie to postać prawie święta. Jego wnioski często są traktowane jako prawda w ostatniej instancji. A jeśli ekspert kłamie? Na przykład, biegły sądowy zaniża ciężkość urazów, ponieważ został poproszony o pieniądze. Albo biegły z dziedziny pisma potwierdza podpis, który w rzeczywistości został podrobiony. Walka z taką fałszywością jest trudna, ale możliwa. Pierwszy sposób to recenzja. Strona zamawia niezależną recenzję wniosku eksperta u innego specjalisty. Jeśli recenzent znajduje poważne błędy, sąd zarządza powtórne badanie. Drugi sposób to przesłuchanie eksperta w sądzie. Adwokat zadaje pytania dotyczące metody badania, danych wyjściowych. Wiedzący prawnik szybko wykryje, gdzie ekspert odstąpił od instrukcji. Trzeci sposób to wniosek o komisyjne badanie, kiedy pracują trzech ekspertów jednocześnie i kontrolują się nawzajem.

Prokurator i adwokat: czyja kłamstwo jest bardziej niebezpieczna

Strony procesu również nie są aniołami. Prokurator może przecenić winę, zniekształcić fakty, używać emocjonalnych technik zamiast dowodów. Adwokat – zniekształcić prawo, przedstawić nieistniejące alibi, naciskać na współczucie. To nie zawsze jest nazywane kłamstwem, ale w istocie – oszustwo sądu. Walka z tym można stawić tylko jednym sposobem: zasadą konkurencyjności. Jedna strona mówi «białe», druga – «czarne». A sędzia porównuje, sprawdza dokumenty i wydaje decyzję. Jeśli sędzia jest bierny i nie wchodzi w szczegóły, kłamstwo przechodzi. Jeśli sędzia jest aktywny – zadaje pytania, żąda dowodów, zarządza kontroli – kłamstwo odchodzi.

Najbardziej przerażająca kłamstwo: gdy kłamie sędzia

Nie przyjmuje się tego do wiadomości, ale takie przypadki się zdarzają. Sędzia może poprawić protokół rozprawy, wписав to, czego strony nie powiedziały. Albo zignorować oczywiste dowody niewinności, zasługując się na «brak przekonania». Albo napisać w wyroku nieistniejące złagodzające okoliczności, aby uzasadnić zbyt łagodne karanie. Walka z sędziowskim kłamstwem prawie nie jest możliwa. Adwokat może złożyć apelację, wskazując na zniekształcenie faktów. Wyższy sąd przeanalizuje protokoły i nagrania audio. Jeśli znajdzie podstęp – skieruje sprawę na nowe rozpatrzenie, a w stosunku do sędziego wyda postanowienie. Na podstawie tego postanowienia może przyjść kontrola z kolegium kwalifikacyjnego sędziów. Ale do rzeczywistej kary dochodzi rzadko. Zwykle sędziego po prostu obniżają w stopniu lub wysyłają na emeryturę. Spraw karnych przeciwko sędziom za kłamstwo prawie nie ma. I to jest główna luka w systemie.

Technika przeciwko kłamstwom: polygraph, video, ekspertyzy

Dobra wiadomość to postęp techniki. Dziś sądy coraz częściej zlecają psychofizjologiczne badanie z polygraphem. To nie jest 100% dowód, ale bardzo silny argument. Odmowa świadka od polygrapha sąd może ocenić na korzyść innej strony. Drugi potężny narzędzie to nagrywanie wideo przesłuchań. Od 2020 roku w procesie karnym jest dozwolone prowadzenie nagrywania działań śledczych. Jeśli później świadek zmienia swoje zeznania w sądzie, sędzia włącza nagranie: «A oto, gdzie mówiliście inaczej». Trzecie – analiza śladu cyfrowego. Lokalizacja telefonu, czas wiadomości, rachunki z sklepu – wszystko to zabija kłamstwo. Czwarte – ekspertyza językowa. Specjaliści analizują tekst zeznań: czy jest wiele dodatkowych szczegółów, czy nie ma oznak nauki, czy leksyka odpowiada innym świadkom. Kłamstwo, jak правило, jest biedniejsze niż prawdziwa pamięć szczegółami.

Praktyczne porady dla adwokatów: jak obalić kłamstwo

Jeśli jesteś prawnikiem i prowadzisz sprawę, w której przeciwko tobie kłamią, zapamiętaj kilka technik. Pierwszy – metoda „słodki placek”. Nie próbuj ujawnić kłamstwa jednym ciosem. Zadawaj pytania po kawałkach: światło, dźwięk, zapachy, czas, ruch. Kłamca zapłaci w małych szczegółach. Drugi – metoda „niezwykły dokument”. Przedstaw w najmniej oczekiwanym momencie wydruk, którego kłamca nie widział. Na przykład, nagranie z kamery, gdzie w wskazanym czasie nie było go tam. Trzeci – metoda „otwarta drzwi”. Zapytaj: „Czy jesteś pewien swoich zeznań pod groźbą artykułu 307?”. Często to wystarcza, aby kłamca zbladł i zaczął delikatnie zmieniać formułowanie. Czwarty – metoda „cisza”. Po zakończeniu serii pytań milcz i patrz na świadka. Od napiętej ciszy kłamca zaczyna wypełniać przerwy nowymi szczegółami i wpada w tarapaty.

Co zrobić zwykłemu człowiekowi, jeśli stał się ofiarą kłamstwa w sądzie

Jesteś zwykłym człowiekiem. Przyniosłeś do sądu rachunki, zdjęcia, świadków. A sędzia ich nie sprawdza, a strona kłamie bezgranicznie. Co zrobić? Po pierwsze, nie krzyczeć. Krik w sali sądowej to porażka. Po drugie, pisemnie zgłaszać wnioskowane. Każde słowo kłamstwa zapisuj w protokole. Napisz: „Proszę dołączyć do sprawy wniosek o fałszowanie dowodów”. Po trzecie, żądać nagrywania wszystkich rozpraw. Teraz to jest obowiązkowe w większości sądów. Po czwarte, jeśli sędzia wyraźnie nie chce zauważyć kłamstwa, napisz skargę do przewodniczącego sądu i do kolegium kwalifikacyjnego. Nie bój się. To twoje prawo. Po piąte, po wyroku natychmiast w apelację. W sądzie apelacyjnym często bardziej uważnie sprawdzają fakty.

Dlaczego walka nie zawsze jest udana: bólne punkty

Szczerość: system nie radzi sobie dobrze z walką z sądowym kłamstwem. Przyczyn kilka. Pierwsza – nadmierna liczba spraw dla sędziów. U sędziego do stu spraw w miesiącu. Nie ma czasu, aby godzinami przesłuchiwać każdego świadka. Druga – lęk przed unieważnieniem wyroku. Jeśli sędzia zacznie aktywnie walczyć z kłamstwem, może się pomylić, a wyższy sąd unieważni decyzję. Lepiej uwierzyć i wy wydać świadomie krzywdzący wyrok, niż ryzykować karierę. Trzecia – niechęć prokuratorów do wszczynania postępowań karnych zgodnie z artykułem 307. Uważają to za drobnostkę. Czwarta – niska kwalifikacja wielu adwokatów. Nie potrafią przeprowadzać przeciwko krzyżowego przesłuchania, nie zgłaszają wniosków, nie wymagają ekspertyz. W efekcie kłamstwo kwitnie bezkarnie.

Co zmieni się w najbliższych latach

Optymizm daje cyfryzacja. Pełne nagrywanie rozpraw staje się normą. Wprowadza się systemy rozpoznawania kłamstwa na podstawie głosu – na razie eksperymentalnie, ale jest postęp. Tworzą się elektroniczne bazy kłamliwych świadków. Jeśli ktoś raz został ujawniony jako kłamca pod przysięgą, w następnym przypadku jego słowa będą traktowane z podejrzliwością. Rosną liczby sądowych ekspertyz. Prawnikowie uczą się pracować z polygraphem i lingwistyką. Najważniejsze to zmienia się kultura sądownicza. Młodzi sędziowie są już mniej bierni niż sowieccy starzeńcy. Zadają pytania, sprawdzają, wątpią. Powoli, ale prawda odzyskuje przestrzeń.

Walka z kłamstwem na sądzie to nie o to, aby złapać i ukarać kogoś. To o to, aby sprawiedliwość pozostała sprawiedliwością. Sąd, który wierzy każdemu kłamstwu, to farc. Sąd, który umie oddzielić ziarno od plew, to opora społeczeństwa. Każdy ujawniony kłamca, każda sprawdzona ekspertyza, każda nagrana wideo – to cegiełka w murze chroniącym prawdę. A prawda, jak wiadomo, jest cenniejsza.

Permanent link to this publication: