Jezioro Baikal. Najgłębsze, najstarsze. Jego żywy symbol to foka. Norka, która przez tysiące lat przystosowała się do słodkiej wody i stała się prawie mitologicznym stworzeniem. Dla miejscowych mieszkańców to sąsiadka, pomocniczka i źródło utrzymania. Dla turystów obiekt podziwu i selfie. Ale jak wygląda to sąsiedztwo? Czy człowiek nie przeszkadza fokom? I jak foka odpowiada człowiekowi? Zajmijmy się ich relacjami.

Kim jest foka

Baikal foka (Pusa sibirica) to jeden z trzech gatunków słodkowodnych norek na świecie. Jest endemitem jeziora Baikal. Jak znalazła się w jeziorze? Naukowcy wciąż się spierają, ale wersja to przez starożytne rzeki w okresie lodowcowym. Foka osiąga długość 1,6 m, wagę do 130 kg. Żywi się rybami (golonka, karpie). Żyje do 55 lat. Zimą oddycha przez oddechowe otwory (odduchy) w lodzie. Rodzi jedno młode (belka) w marcu-aprile. Foka jest szczytem łańcucha pokarmowego Baikal (poza człowiekiem i rzadko niedźwiedziem). Liczba osobników jest stabilna — około 100 000 sztuk. Jednak w ostatnich latach są problemy.

Foka i rdzenni mieszkańcy

Ewenki i Burjaci przez wieki polowali na fokę. Mięso, tłuszcz, skóra były używane do odzieży, obuwia, naczyń. Polowanie było kwotowane, bez pośpiechu. Foka była czczona jako zwierzę święte — jej duch był zadabrywany. Z przybyciem Rosjan przemysł stał się bardziej drapieżny. W latach 30. XX wieku fokę zabijano dla tłuszczu przemysłowego. Tylko w latach 80. wprowadzono ograniczenia. Dziś rdzenna ludność poluje na fokę na licencji, używa skór do pamiątek.

Foka i turystyka

W 2026 roku obserwacja fok jest jednym z głównych magnesów Baikal. Turysty przyjeżdżają na wyspę Ołchon, w Zatokę Czivyrkujską, na Wyspy Wiewiórkowe (rezerwat, ograniczony dostęp). Foki lubią się grzać na kamieniach. Można je zobaczyć w naturalnym środowisku. Jednak bliskie zbliżenie (na łodziach) stresuje zwierzęta. W 2022 roku wprowadzono mandaty za śledzenie fok (do 100 000 rubli). Powstały wycieczki z biologami, którzy wyjaśniają zachowanie. Są również "fokaria" (baikal fokarium w Liствянке), gdzie foki występują — to wywołuje kontrowersje u ochroniarzy zwierząt.

Problemy: zanieczyszczenie, kłusownictwo, globalne ocieplenie

Foka cierpi na zanieczyszczenie Baikal mikropłytami i ściekami. W jej ciele znajdują się ciężkie metale. Kłusownicy (z powodu skór i tłuszczu) strzelają nawet do ciężarnych samic. Lodołamacze zimą niszczą oddechowe otwory, co powoduje, że foki duszą się. Globalne ocieplenie zmniejsza lód, co wpływa na rozmnażanie się. Naukowcy wzywają do alarmu: populacja może się zmniejszyć o 30% do 2040 roku. W 2026 roku utworzono fundusz "Ratuj fokę".

Jak możemy pomóc

Nie karmić fok (staje się zależna i traci strach). Nie zbliżać się na łodziach bliżej 50 metrów. Nie kupować wyrobów ze skór (kapelusze, skarpety) — to zachęca kłusownictwo. Zgłaszać naruszenia do Prokuratury Ochrony Środowiska Baikal. Uczestniczyć w sprzątaniu brzegów od śmieci. Wspierać naukowe projekty badania fok. I co najważniejsze — mówić o problemach.

Foka w kulturze i medycynie

Foka jest bohaterem baśni Burjatów ("Jak foka uratowała ziemię"). Jej obraz znajduje się na pamiątkach, znaczkach pocztowych, nawet na herbie Severobaikalска. Tłuszcz fok używa się w medycynie ludowej (gojenie ran, odporność), chociaż brakuje naukowych dowodów. W 2026 roku pojawiły się suplementy diety z tłuszczu fok, ale ekologiczni aktywiści są przeciwni komercjalizacji.

Historia ratowania młodych fok

Każdego roku wiosną na lodzie Baikal znajduje się osieroconych belków (matka zginęła lub odeszła). Wolontariusze fundacji "Tulipan" karmią je mlekiem (mieszanką) w centrum rehabilitacyjnym. Po 3-4 miesiącach wypuszczają do jeziora. W 2026 roku uratowano 15 fok. Turystom pozwala się obserwować karmienie (za opłatą, ale bez dotykania). To stało się częścią ekoturystyki.

Foka i człowiek: przyszłość

Foka jest wskaźnikiem zdrowia Baikal. Jeśli foka zniknie, to i jezioro może umrzeć. Ale człowiek zrozumiał swoją odpowiedzialność. Turystyka staje się bardziej ekologiczna, przemysł czystszy. Trzeba tylko nie zmniejszać tempa. Jest nadzieja.

Foka i człowiek — nie wrogowie, ale i nie przyjaciele. Są raczej sąsiadami, którzy muszą dzielić dom. I od tego, jak się zachowujemy, zależy, czy wnuki zobaczą fokę na żywo, czy tylko na obrazkach.

Permanent link to this publication: