Nauczanie "Wielkich Książek" w klasycznym edukacji w USA: filozofia, historia, praktyka

Program "Wielkie Książki" (Great Books) stanowi jedną z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych innowacji pedagogicznych XX wieku w USA. To nie tylko lista literatury, ale całościowa filozofia edukacji, która poprzez bezpośrednie spotkanie z fundamentalnymi tekstami cywilizacji zachodniej dąży do kształtowania inteligentnej i etycznie odpowiedzialnej osoby.

Filozoficzne i historyczne korzenie

Idea ta sięga do europejskiej tradycji studia humanitatis, ale swoje współczesne kształtowanie zawdzięcza pracom amerykańskich filozofów Johna Erskine'a, Mortimera Adlera i Roberta M. Hutchinsa. W latach 20. XX wieku Erskine wprowadził na Uniwersytecie Columbia seminarium z "wielkich książek", gdzie studenci czytali i omawiali oryginalne teksty od Homera do Freuda, omijając drugorzędne krytyki. Jednak prawdziwą laboratorium i symbolem ruchu stał się Uniwersytet Chicagowski przy rektorze Hutchinsie (1929-1951). Hutchins, rozczarowany wąskim pragmatyzmem i wczesną specjalizacją w amerykańskim edukacji, wspólnie z Adlerem opracował model ogólnego edukacji, oparty wyłącznie na czytaniu i dialogowym omawianiu pierwotnych źródeł.

Interesujący fakt: Hutchins i Adler, nie będąc klasycznymi filologami (jeden - prawnik, drugi - filozof), widzieli w "wielkich książkach" "wielkie idee" (Great Ideas). Adler stworzył następnie monumentalny "Synopikon" - dwutomowy wskaźnik do 102 kluczowych idei (od "Boga" i "Przyczyny" do "Rabstwa" i "Wojny"), śledzonych przez wszystkie tomy serii Great Books of the Western World (54 tomy, wydane w 1952 roku).

Czynniki i metody: Sokratyczny dialog jako rdzeń

Cel programu nie jest przekazywaniem sumy wiedzy, ale rozwijaniem krytycznego myślenia, zdolności do racjonalnej dyskusji i zrozumienia wiecznych problemów ludzkiego istnienia. Metodą jest seminarium w formie sokratycznego dialogu, gdzie nauczyciel występuje nie jako wykładowca, ale jako moderator ("tutor"), zadający otwarte pytania. Studenci uczą się uważnie czytać, wykrywać argumenty, budować własną pozycję w dialogu z Platоном, Augustynem, Machiavellim lub Newtonem.

Charakterystyczny przykład: na seminarium mogą jednocześnie omawiać definicję sprawiedliwości u Platona w "Państwie", interpretację prawa naturalnego u Tomasza z Akwinu i utylitaryzm Mill'a. Zadaniem studenta nie jest zapamiętywanie ich poglądów, ale zrozumienie logiki każdego, wykrycie sprzeczności i zastosowanie tych systemów do współczesnych etycznych dylematów.

Kanon i krytyka: "Kim jest Zachód? Ktoje książki?"

Kanon "Wielkich Książek" historycznie formował się wokół tekstów uważanych za fundamentalne dla zachodniej tradycji intelektualnej: od greckich eposów i tragików poprzez filozofów, teologów i naukowców Średniowiecza i Renesansu do myślicieli Nowego Czasu. Kluczowym принципem jest chronologiczne zanurzenie, pozwalające zobaczyć rozwój idei w historii.

Jednak właśnie kanon stał się obiektem ostrej krytyki, szczególnie w okresie "wojn kulturowych" w latach 1980-1990. Program oskarżano o elityzm, eurocentryzm, patriarchat i wykluczenie głosów kobiet, przedstawicieli nieeuropejskich kultur i mniejszości społecznych. Znany hasło krytyków - "Kim jest Zachód? Ktoje książki?" - zmusiło zwolenników programu do przemyślenia list. W wielu współczesnych wariantach (np. na Uniwersytecie Columbia) kurs "Great Books" jest uzupełniany lub korelowany z nauką globalnych i wielokulturowych tekstów, tworząc dialog tradycji.

Stan współczesny i znaczenie

Dziś program istnieje w różnych formach:

Na czołowych uniwersytetach: jako obowiązkowy element ogólnego edukacji (np. słynny kurs "Kolkijski cykl", obejmujący "Nauki humanistyczne" i "Nowoczesną cywilizację").

W kolegiach wolnych sztuk: jako fundament planu studiów (najbardziej znany przykład - College of St. John's w Annapolisie i Santa Fe, gdzie cała program studiów licencjackich, w tym matematyka i nauki przyrodnicze, opiera się na czytaniu i omawianiu pierwotnych źródeł).

W edukacji obywatelskiej: jako sposób kształtowania wspólnej podstawy kulturowej w rozczłonkowanym społeczeństwie.

Choć program jest krytykowany, jego wpływ jest ogromny. Dowiódł, że bezpośredni kontakt ze skomplikowanymi tekstami kształtuje szczególny typ intelektualnej odwagi i głębi. W erze myślenia klipowego i szumu informacyjnego idea uważnego, powolnego czytania i dialogu z największymi umysłami przeszłości zachowuje swoją aktualność jako środek zaradczy przeciwko powierzchowności i dogmatyzmowi. W ten sposób "Wielkie Książki" w USA to nie archaiczny relikt, ale żywa, stale reformująca się tradycja pedagogiczna, broniąca wartości wiedzy humanistycznej dla rozwoju wolnego człowieka i odpowiedzialnego obywatela.

Permanent link to this publication: