Lotnictwo i rolnictwo

Pojęcie «sorty lotnicze» w ścisłym znaczeniu naukowym nie istnieje w nomenklaturze selekcyjnej. Jednakże, historycznie, tym terminem rozumiano specjalistyczne odmiany rolniczych kultur, stworzone lub masowo wprowadzone w epoce industrializacji rolnictwa ZSRR w latach 1960-1980, których uprawa była optymalnie dostosowana do zastosowania techniki lotniczej (lotniczych prac chemicznych, aerosejwu) na ogromnych polach. To był symbioza agronomii, selekcji i przemysłu lotniczego, skierowany na maksymalną mechanizację i efektywność w warunkach ekstensywnego rolnictwa.

Agrotechniczne wymagania dla «niebiańskich» odmian

Aby skutecznie przetwarzać rośliny z powietrza, rośliny musiały mieć kompleks cech różniących się od odmian przeznaczonych do ręcznej lub traktorowej pracy:

Niskorosłość i odporność na polaganie. To kluczowy parametr. Wysokie, słabo drewniejące kultury (stare odmiany pszenicy, żyta) pod wpływem rosy lub po deszczu kładły się, tworząc «zamki». Niskorosłe (70-110 cm) odmiany z silną słomą pozostawały stojące, co pozwalało samolotom An-2 («kukurydziankom») równomiernie przetwarzać uprawy pestycydami i herbicydami, nie tworząc «przerostów» w miejscach polagania.

Jednoczesność dojrzewania. Dla zbioru kombajnowego i efektywnej desykacji (podsuszenia roślin chemikaliami z powietrza przed zborem) wszystkie rośliny na polu musiały osiągać pełną dojrzałość maksymalnie synchronicznie. To kontrastowało z ludowymi odmianami, gdzie dojrzewanie było rozciągnięte.

Odporność na działanie chemiczne. Odmiany musiały tolerować nie tylko substancje celowe (środki odżywcze, stymulatory), ale i przenoszenie części chemikaliów z sąsiednich pól. Wymagało to od selekcjonerów kładzenia w genom odporności na określone klasy herbicydów i fungicydów.

Równomierność w wysokości i kształcie. Jednorodny «kocur» z roślin o tej samej wysokości zapewniał dokładne trafienie chemikaliów na powierzchnię liści i równomierne dojrzewanie.

Kontekst historyczny i przykłady kultur
Wierzchołek «lotniczej selekcji» przypada na okres osadnictwa na pustyniach i nieużytkach, gdzie pola o powierzchni tysięcy hektarów sprawiły, że przetwarzanie na ziemi było niezwykle powolne.

Jarożna pszenica. Tutaj najbardziej charakterystyczny jest odmiana «Nowosybirskaja 67», stworzona w Sowieckim Naukowo-Badawczym Instytucie Roślinoznawstwa i Selekcji. To niskorosła, wczesna, odporna na polaganie i brunatną plamistość odmiana, idealnie pasująca do warunków Syberii i masowej chemizacji. Rozwój jej był bezpośrednio związany z wzrostem parku lotnictwa rolniczego.

Rys. Na ryzowych chekach (kontrolnych polach) Kuby i Dalekiego Wschodu lotnictwo było stosowane do wnoszenia nawozów mineralnych (azotowych) i przetwarzania przeciwko piriкуляriozie (grzybka ryżu). Odmiany ryżu do takich systemów musiały być odporne na wysoką dawkę azotu (aby nie «żywić się» w szkodę ziarnu) i mieć silny kłączek. Sowieckie odmiany, takie jak «Krasnodarski 424», odpowiadały tym wymaganiom.

Bawełna. W republikach Środkowej Azji lotnictwo było stosowane do defoliacji – usuwania liści chemikaliami przed maszynowym zborem bawełny surowej. Odmiany (np. «Taszkent») musiały tworzyć kapsułki w dolnym rzędzie rośliny i mieć określoną biochemiczną odporność, aby defoliant nie uszkodził najcenniejszego – włókna.

Trawy pastewne (luźne, koniczyna). Aerialne zasiewy traw w już rosnące kultury zbożowe (np. kukurydzę) do poprawy rotacji upraw wymagały od odmian odporności na cień w wczesnych etapach i zdolności do szybkiego wzrostu po zbiorze głównej kultury.

Technika lotnicza jako część cyklu technologicznego

Samoloty (głównie An-2) i helikoptery (Mi-2, Ka-26) stały się nieodłącznym elementem łańcucha:

Aerosew (zasiew pól z powietrza) – stosowany na trudno dostępnych, bagiennych lub bardzo dużych obszarach.

Wnękowa podkarma – opryskiwanie roztworami mikroelementów (np. bor dla buraka, cynk dla kukurydzy) na liście. Lotnictwo pozwalało przeprowadzić ją szybko w krytycznej fazie wzrostu.

Walka z szkodnikami i chorobami – masowa przetwarzanie insektycydami i fungicydami.

Desykacja – przedzbiórowe podsuszenie dla przyspieszenia dojrzewania i ułatwienia pracy kombajnów.

Effektwność tego cyklu wynosiła 40-60% w zależności od własności samej odmiany.

Nasługi naukowe i współczesność

«Lotnicze» odmiany stały się mostem między tradycyjną selekcją a współczesną przemysłową agronomią. Złożyły podstawy dla współczesnych wymagań dotyczących odmian, aktualnych i dzisiaj w epoce precyzyjnego rolnictwa:

Adaptacyjność do precyzyjnego rolnictwa. Współczesne odmiany, przetwarzane dronami, powinny odpowiadać tym samym zasadom: równomierność, reaktywność na punktowe wprowadzanie nawozów, «przyjazna» architektura dla monitorowania z powietrza.

Genetyka odporności. Prace nad stworzeniem tolerancji chemicznej stały się prekursorami dzisiejszego tworzenia GM-odmian, odpornych na konkretne herbicydy (np. Roundup Ready).

Selekcja kosmiczna. Interesujący fakt: nasiona wielu roślin rolniczych, w tym potomków tych samych «lotniczych» odmian, które były w kosmosie (na biosputnikach, ISS), poddawane są mutagenezie pod wpływem radiacji i nieważkości. To pozwala na uzyskanie nowych linii z nietypowymi właściwościami, które następnie są stosowane w selekcji. Tak, w Chinach i Rosji zostały stworzone perspektywiczne linie pszenicy i pomidorów o zwiększonej plonowości i odporności po misjach kosmicznych.

Ekologiczne i ekonomiczne konsekwencje

Masowe wprowadzenie tej systemy miało podwójny efekt:

Positive: Radykalny wzrost produktywności pracy, możliwość przetwarzania ogromnych obszarów, zwiększenie zbiorów ziarna.

Negative: Zwiększenie chemizacji ekosystemów, uproszczenie rotacji (monokultura), erozja gleby. Odmiany skierowane na chemizację czasami traciły w jakości smakowej i adaptacyjności do lokalnych warunków.

Podsumowanie

«Lotnicze» odmiany są jasnym przykładem tego, jak technologia dyktuje wymagania do obiektu biologicznego. Były to nie tylko rośliny, ale częścią gigantycznego technologicznego konвейera, gdzie samolot był takim samym elementem, jak kombajn, elewator i stacja selekcyjna. Ich dziedzictwo żyje w współczesnych odmianach, które, mimo że nie są nazywane «lotniczymi», noszą w swojej DNA ślad epoki przemysłowego przełomu w rolnictwie, gdy ludzkość po raz pierwszy nauczyła się zarządzać agrocenozami z wysokości ptaka. To był unikalny symbioza maszyn latających i specjalnie stworzonej dla nich żywej natury.

Permanent link to this publication: