„Прости” – proste słowo, które dla niektórych ludzi jest prawie nie do wymówienia. Mogą latami nie rozmawiać z bliskimi, tracić pracę, niszczyć rodziny, ale tak i nie wydobyć z siebie tego krótkiego „przepraszam”. Co się za tym kryje? Duma? Strach? Psychiczne zaburzenie? Psychotyp osoby, która nie przeprosiła, ma złożoną strukturę. Aby zrozumieć ją, trzeba zagłębić się w najgłębsze warstwy osobowości.

Narcyz: jestem doskonały, więc nie popełniam błędów

Najczęstszy psychotyp osoby, która nie przeprosiła, to narcystyczny. Narcyz szczerze wierzy w swoją wyjątkowość. Dla niego przyznanie się do błędu równa się przyznaniu, że nie jest bogiem, tylko zwykłym człowiekiem. To jest nie do zniesienia. Dlatego narcyz przerabia rzeczywistość: „To ty mnie prowokowałeś”, „Ja żartowałem, a ty nie zrozumiałeś”, „Jesteś zbyt wrażliwy”. Nie przeprosi, nawet jeśli dowody są oczywiste. Zamiast przeprosin obniża wartość uczuć ofiary. Życie z taką osobą oznacza ciągłe wątpienie w siebie.

Perfekcjonista: błąd = katastrofa

Dla perfekcjonisty błąd to nie tylko pomyłka. To katastrofa idealnego obrazu siebie. Jest tak bojaźliwy, że neguje możliwość popełnienia błędu. Jeśli perfekcjonista nałapał cię na nogę, raczej powie „Ty nie postawiłeś nogi tam”, niż „Przepraszam”. Przepraszanie dla niego to przyznanie własnej nikczemności. Perfekcjoniści często się wypalają, ponieważ żyją w ciągłym napięciu. Ich niezdolność do przeprosin to ochrona przed wewnętrznym krytykiem, który ich drze.

Psychotyp „ofiara”: wiecznie urażony

Paradoksalnie, osoba z pozycji ofiary także nie przeprosi. Dlaczego? Bo uważa, że świat ciągle na nią atakuje, a każde jej działanie to konieczna samoobrona. „Tak, obraziłem cię, ale mnie zmusili”. „Opóźniłem się, bo miałem depresję”. Nie bierze odpowiedzialności, tylko znajduje usprawiedliwienia. Przepraszanie oznaczałoby zgodę z tym, że był niesłuszny, co łamie jego obraz świata (zawsze cierpię). Z takimi ludźmi trudno, ponieważ nigdy nie zmieniają swojego zachowania.

Socjopat: nie obchodzi mnie, co czują inni

Socjopat (dysocjalne zaburzenie osobowości) nie odczuwa empatii. Rozumie, że przyczynił się do bólu, ale mu na to wszystko rzadko zależy. Przepraszanie dla niego to manipulacyjne narzędzie, ale jeśli nie widzi korzyści, to nie przeprosi. W przeciwieństwie do narcyza, socjopat nie uważa się za idealnego, mu się po prostu nie obchodzi. Może przeprosić, jeśli to pomoże mu uzyskać zniżkę lub uniknąć więzienia. Ale prawdziwych przeprosin od niego nie będzie.

Ludzie z wysokim poziomem wstydu

To ludzie, którzy w dzieciństwie doświadczyli upokorzenia. Jest im tak boleśnie, że pamiętać o swoich błędach, że je zaprzeczają. Wstyd blokuje przepraszanie: powiedzenie „przepraszam” oznacza ponowne doświadczenie tego samego wstydu. Tacy ludzie często wyglądają na pychliwych i zimnych, ale tak naprawdę tylko się bronią. Potrzebują pomocy psychoterapeuty, aby nauczyć się oddzielać czyn od osobowości.

Autoritarne osobowość: słabość nie dla mnie

Osoba z autoritarnym charakterem (często spotykana wśród szefów, wojskowych, policjantów) uważa, że przeprosiny są manifestacją słabości. „Jeśli przeproszę, podwładni przestaną się bać”. Żyje na zasadzie „Kto jest silniejszy, ten ma rację”. W jego obrazie świata przeprosiny powinny składać się pokonani. Interesujące, że przed wyższymi może przeprosić z upokarzającym, a przed równymi lub podwładnymi – nigdy. To nie cecha charakteru, ale maska społeczna.

Osoba z deficytem teorii psychologicznej

Są ludzie, którzy nie potrafią stanąć na miejscu innego. Po prostu nie rozumieją, że ich słowa lub działania mogły kogoś zranić. Tak jest przy autyzmie, schizoidalnym zaburzeniu lub po prostu przy złym wychowaniu. Nie przeproszą, ponieważ nie widzą przyczyny. Jeśli powiesz im „Obraziłeś mnie, gdy...”, będą zaskoczeni. W przeciwieństwie do narcyza lub socjopata, nie są złoczyńcami, tylko niedopatrującymi się. Można ich nauczyć przeproszać poprzez algorytmy.

Jak komunikować się z osobą, która nie przeprosi

Jeśli ważne jest dla ciebie zachowanie relacji, nie czekaj na przeprosiny – ich nie dostaniesz. Spróbuj przenieść rozmowę na płaszczyznę rozwiązań: „Nie przeprosisz, ale czy możesz przysięgnąć, że nie powtórzyłeś tego w przyszłości?”. Czasami pomaga fraza „Było mi ciężko, chcę, abyś wiedział”. Bez wymagań przeprosin. Jeśli osoba jest toksyczna i nie jest gotowa się zmieniać, warto pomyśleć o dystansie. Nie jesteś zobowiązany do znoszenia tych, którzy nie szanują twoich uczuć.

Czy można zmienić taką osobę

Jeśli korzeń problemu leży w psychycznym zaburzeniu (narcyzm, socjopatia), zmiany są mało prawdopodobne. Tacy ludzie rzadko zgłaszają się do psychoterapeuty. Jeśli przyczyna leży w wstydzie lub deficycie empatii (autystycznym spektrum), możliwa jest korekta. Można nauczyć osobę przeproszać jako rytuału, nawet jeśli nie czuje winy. Z czasem to może stać się nawykem. Ale na początku osoba musi sama chcieć się zmienić.

Niesposobność do przeprosin to nie tylko „dobraćność”. To objaw głębokich problemów. Zanim jednak osądzisz, spróbuj zrozumieć przyczynę. Ale jeśli raz za razem napotykasz na mur, pamiętaj: masz prawo do szacunku. I czasami jedynym słusznym rozwiązaniem jest odejście.

Permanent link to this publication: