Madeline Castaing (Madeleine Castaing): patronka, a nie muza. Kluczową postacią w jego dojrzałych latach była ekstrawagancka galerzystka i kolekcjonerka Madeline Castaing. Zapewniała mu finansowe wsparcie, pracownię i zamówienia w latach 1930. Ich relacje były bardziej patronacko-przyjacielskie, stała się dla niego «aniołem-stróżem» w świecie sztuki, a nie modelem dla obrazów.

Ewolucja kobiecych wizerunków w twórczości

1. Wczesny okres (1920-е): służące i kamerdynerki — obrazy «z ludu».
W latach 1920. Soutine często malował kobiety z niższych warstw społecznych: kamerdynerki, służące, konсьержki. Te portrety («Kamerdynerka», «Konсьержka») różnią się grubowatą, prawie rzeźbiarską formą twarzy, ciężkimi, podporządkowanymi pozami. Postacie często umieszczane są w ciasnym, uciskającym przestrzeni. Kolorystyka ciemna, z dominowaniem ziemiście, ochrowych, ciemno-zielonych tonów. To nie indywidualne charaktery, ale typy ogólne, materializujące zmęczenie, biedę i pewną fatum życia. Womanność tutaj jest zmniejszona, poddana fizycznemu pracy i pozycji społecznym.

2. Portrety 1930-х годов: psychologiczna intensywność i deformacja.
W latach 1930. Soutine osiąga szczyt ekspresji. Jego kobiece portrety tego okresu («Kobieta w czerwonym», «Dziewczyna w zielonej bluzie», «Kobieta wchodząca do wody») to wybuchy koloru i emocji.

Kolor jako emocja: Używa jadowicie-czerwonych, kwasowych zielonych, przeźroczysto-niebieskich tonów dla sukni i tła, które wchodzą w dramatyczny konflikt z bladą, żółtawą lub zielonawą skórą twarzy.

Deformacja jako odkrycie: Charakter twarzy jest zniekształcony, oczy często różnej wielkości i umieszczone asymetrycznie, usta zagięte. To nie «urodztwo», ale próba przekazania wewnętrznego stanu modelki, jej lęku, melancholii, odosobnienia. Soutine pisał: «Szukam w twarzy oryginalnego, tego, co jest u każdego, i co nikt nie widzi». W tych pracach kobieta przedstawia się jako materializacja egzystencjalnego lęku.

Dynamika pozycji: Nawet w statycznym portrecie jest wewnętrzne ruch, skręcanie, napięcie. W obrazie «Kobieta wchodząca do wody» postać jest chwytana w momencie niestabilnego kroku, co wzmacnia poczucie niepokoju.

3. Nagie postacie: ciało i metafizyka.
Nagie kobiece postacie u Soutine'a są jednymi z najpotężniejszych i najskonfliktowanych w historii gatunku. Są dalekie od klasycznej harmonii («Leżąca nagie», «Nagie na czerwonej drapeżce»).

Metaphora wrażliwości: Ciała często przedstawiane są w nieporęcznych, skręconych pozach, z naciskiem na brzuch, biodra, piersi. Płytka jest napisana gęstymi, pastoznymi pociągnięciami, wydaje się żywa, pulsująca, ale jednocześnie bolesna i wrażliwa.

Relacja z martwą naturą: Te obrazy bezpośrednio nawiązują do jego słynnych obrazów tuszy zwierząt. I w tych, i w innych Soutine bada życie zawarte w ciele, jego delikatność, cierpienie i nieuniknione wypalenie. Kobiece ciało staje się częścią ogólnej «martwej natury» życia.

4. Wyjątek: portret Gerdy Groth (Gerda Groth).
W latach 1930. Soutine napisał kilka portretów żony swojego przyjaciela, artysty Maxa Ernsta, Gerdy Groth. Wyróżniają się one na tle ogólnym. W «Portrecie Gerdy Groth» jest nietypowa dla Soutine'a cecha — pewna elegancja i cicha melancholia. Twarz jest mniej zniekształcona, w niej czytamy charakter i głębię, co mówi o jego zdolności do innego, bardziej osobistego postrzegania w pewnych warunkach.

Aspekty stylistyczne i filozoficzne

Wpływ staropolskich mistrzów: Soutine świadomie dialogizował z tradycją, zwłaszcza z Rembrandtem, których kobiece wizerunki (Susanna, Wirszawia) przeżywał poprzez pryzmat własnego wizjonerskiego.

Kobieta jako część wszechświata Soutine'a: W jego świecie nie ma podziału na piękne i obrzydliwe w tradycyjnym znaczeniu. Zniekształcona twarz służącej lub napięte ciało nagiej modelki to taka sama część żywego, cierpiącego, pełnokrwistego kosmosu, jak rozdarta tusza byka lub zagięty pejzaż.