W historii odczytywania starożytnych pism szczególne miejsce zajmuje odkrycie dokonane przez radzieckiego lingwistę i etnografa Jurija Waleontowicza Knorozowa. Jego praca, pozwalająca przeczytać teksty cywilizacji Majów, stała się jasnym przykładem naukowego geniuszu, który zdołał pokonać izolację i sceptycyzm środowiska akademickiego. Unikalność tego osiągnięcia polega na tym, że badacz, który nigdy nie był w Mezoameryce, zdołał dokonać przełomu, nad którym przez dziesięciolecia bili się najlepsze umysły świata, dysponujące wszystkimi niezbędnymi zasobami.

Teoretyczny fundament odczytywania

Klucz do rozwiązania Knorozow znalazł nie w archeologicznych artefaktach, ale w teoretycznej lingwistyce. Rozwijał i doskonale stosował złożony metod, oparty na strukturalnym analizie. Uczeni wyrażali zasadnicze stanowisko, że każda pismo odzwierciedla strukturę konkretnego języka. Odrzucił popularną wówczas wśród zachodnich badaczy ideę o czysto ideograficznym charakterze pisma Majów, zgodnie z którą każdy znak oznaczał całe słowo lub pojęcie. Knorozow udowodnił, że pismo Majów jest ieroglifycznym, łączącym logogramy (znaki dla słów) i fonetyczne symbole (znaki dla sylab). Podstawą jego badań były zachowane od epoki kolonialnej rękopisy, w szczególności tak zwane "Wiadomości z Jukatana" Diego de Landa, które przed Knorozowem uważano za nieautentyczne.

"Alfa i omega" pisma Majów

Swą teorię Knorozow doskonale ilustrował przykładem odczytania tak zwanego "alfabeta Landa". Hiszpański biskup XVI wieku zapisał ze słów miejscowych mieszkańców list znaków, które, jak sądził, odpowiadają literom hiszpańskiego alfabetu. Poprzedni badacze, próbując mechanicznie zastosować ten list do czytania tekstów, napotykali na porażki i ogłosili zapisy Landa błędnymi. Knorozow zaś założył, że Indianie pokazali Landa nie liter, ale sylaby. Znak, który Landa interpretował jako "literę" "u", w rzeczywistości oznaczał sylabę "ku", ponieważ na języku Majów słowo "ku" oznacza "żółw". Podobnie znak dla "a" był sylabą "tun" ("kamień"). Ta genialna hipoteza, że znaki przekazują nie początkową "literę" słowa, ale cały sylabę, stała się fundamentem całej dalszej dekodowania.

Nauczycielskie uznanie i polemika z zachodnimi kolegami

Pierwsza praca Knorozowa z wstępnymi wynikami dekodowania została opublikowana w 1952 roku i wywołała sensację w wąskich kręgach. Jednak na Zachodzie, zwłaszcza w USA, gdzie dominowała teoria dużego majanisty Erica Thompsona, jego odkrycie zostało przyjęte z nieufnością i nawet wrogością. Thompson, broniący wyłącznie ideograficznej i astronomicznej natury tekstów Majów, zaciekle krytykował pracę radzieckiego naukowca, nazywając ją "marksistowską fantazją". Dopiero po śmierci Thompsona i dzięki pracom innych badaczy, rozwijających metodę Knorozowa, jego dekodowanie zdobyło ogólne uznanie. W 1975 roku za swoje wybitne prace został uhonorowany Państwową Nagrodą ZSRR, a w 1990 roku rząd Meksyku odznaczył go Orderem Orła Ateckiego.

Spuścizna Knorozowa i współczesna majanistyka

Dziś zaproponowany przez Jurija Knorozowa metod leży u podstaw zrozumienia pisma Majów. Dzięki jego pracom naukowcy mogli przeczytać większość znanych napisów na pomnikach i ceramice. To całkowicie zmieniło wyobrażenia o cywilizacji Majów. Zamiast społeczeństwa spokojnych kapłanów-astronomów, jakim go wcześniej malowano, otworzył się świat licznych miast-państw, prowadzących między sobą krwawe wojny, z złożoną historią polityczną, dynastycznymi małżeństwami i rytuałami. Jurij Knorozow nie tylko rozszyfrował starożytne pismo, ale i przekazał głos wielkiej cywilizacji, przywracając jej prawdziwą, wielostronną historię. Jego życie udowodniło, że dla wielkiego odkrycia ważniejsze są nie tyle dostęp do artefaktów, ile siła teoretycznej myśli i intuicja geniuszu.

Permanent link to this publication: