Nowy Rok w historii i kulturze muzułmańskiej Wprowadzenie: Dwa kalendarze i dwa Nowe Roku Pojęcie "Nowego Roku" w kulturze muzułmańskiej jest złożone i wieloaspektowe, ponieważ w niej współistnieją dwa główne cykle kalendarzowe: księżycowy hijri (religijny) i słoneczny (w szczególności irański kalendarz "słoneczny hijri" i inne lokalne systemy). Warto zauważyć, że żaden z nich nie jest związany z tradycją świąteczną podobną do świeckiego Nowego Roku 1 stycznia lub Nowrozu, który ma pradawne korzenie. Religijny Nowy Rok według księżycowego kalendarza (1 muharram) jest ważną datą historyczną, ale nie świętem religijnym w sensie szariatu. Jego znaczenie kształtowało się historycznie i jest różnie odbierane w różnych prądach islamu. Księżycowy kalendarz i dzień Hidszry: pamięć, a nie święto Kalendarz islamski liczy się od Hidszry — wyjazdu Proroka Mahometa i pierwszych muzułmanów z Mecki do Medyny w 622 roku n.e. Początek roku to 1 dzień miesiąca muharram. Ten dzień (arabski "Ras as-Sana" - "Głowa roku") nie jest przepisany do jakichkolwiek specjalnych obrzędowych działań, modlitw czy świątecznych uczt. Jego status to przede wszystkim dzień pamięci historycznej i pobożnych rozmyślań. W tym dniu muzułmanie mogą wspominać o wielkim wydarzeniu Hidszry, które położyło początek społeczności muzułmańskiej (umme), i spędzać czas w pobożności. Jednakże, nie uważa się go za święto religijne (id), jakimi są tylko Uraza-bajram i Kurban-bajram. Interesujący fakt: kalendarz został wprowadzony przy kalifie Umarze ibn al-Chatabie (634-644 r.) jako reforma administracyjna dla ujednolicenia dat w szybko rozwijającym się imperium. Wybór Hidszry jako punktu odniesienia podkreślał jej kluczowe znaczenie jako momentu przekształcenia islamu z prześladowanej grupy w samodzielną formację polityczną. Motyw żałoby: Ašura u szyitów Dla szyitów pierwsze dziesięć dni muharramia, a szczególnie 10 dzień (Ašura), są pełne głębokiego smutku. To dni pamięci o męczeńskiej śmierci wnuka Proroka - Husajna ibn Ali w bitwie przy Kerbeli (680 r.). W ten sposób początek roku dla społeczności szyickiej jest barwiony nie radością odnowy, ale smutkiem i płaczem. Prowadzą się żałobne pochody (taziyeh), czytają się modlitwy pamięci (marsia). W tym kontekście 1 muharrama staje się bramą żałoby, a nie święta. To unikalny przykład, gdy Nowy Rok rytualnie jest związany nie z życiem, ale z pamięcią o ofiarnym śmierci, kształtując tożsamość kolektywną poprzez współodczuwanie z męczeństwem. Nowruz: pradawny Nowy Rok i jego islamizacja O wiele bardziej wyrazisty i powszechnie obchodzony "Nowy Rok" w wielu muzułmańskich kulturach jest Nowruz (pers. "nowy dzień") - święto wiosennego równonocy 20 lub 21 marca. Ma pradawne, zoroastryjskie pochodzenie i symbolizuje odnowę natury, triumf życia i światła. Po arabskich podbojach Nowruz, mimo początkowego nieprzyjęcia przez niektórych teologów jako "pogański zwyczaj", prочно weszł do kultury iранских, tureckich i wielu środkowoazjatyckich narodów. Jego udało się dostosować, łącząc z muzułmańskimi motywami. W tradycji sufickiej Nowruz stał się związany z momentem, gdy prorok Ali został następcą Mahometa, lub dniem uniwersalnej równowagi. Rytuały Nowrozu (oczyszczenie domu, skoki przez ognie, przygotowanie rytualnej żywności sumalak z kiełkującej pszenicy, hojne ucztowanie z haft-sinem - siedmioma przedmiotami na "s", symbolizującymi dobrobyt) mają głęboki charakter ludowy, etнокulturowy i przetrwały do dziś w Iranie, Azerbejdżanie, Tadżykistanie, Uzbekistanie, Afganistanie, wśród Kurdów i innych narodów. Interesujący fakt: przy dworze Abbasydów w Bagdadzie, począwszy od VIII-IX w., świętowanie Nowrozu było pышnym wydarzeniem państwowym z darowaniem prezentów kalifowi (nowroziya), co demonstruje elastyczność cywilizacji muzułmańskiej w adaptacji lokalnych tradycji. Czasy współczesne: między zakazem religijnym a tradycją kulturową W współczesnym świecie muzułmańskim podejście do "Nowego Roku" jest bardzo polaryzowane i zależy od interpretacji norm islamu i stopnia wpływu globalizacji. Świecki 1 styczeń: W świeckich lub umiarkowanych krajach muzułmańskich (Turcja, Tunezja, kraje Środkowej Azji, częściowo Egipt) obchodzenie świeckiego Nowego Roku według kalendarza gregoriańskiego jest powszechne. Często towarzyszy mu zaadaptowane z kultury zachodniej atrybuty: choinki (percewane jako zimowy, a nie koniecznie chrześcijański symbol), Babę Jagę, fajerwerki i ucztę. Wiele teologów osądza to jako naśladowanie obcych zwyczajów (takfir) i jako święto, które nie ma podstaw w islamie. Tradycyjny Nowruz: W Iranie i Środkowej Azji Nowruz pozostaje głównym świętem kalendarzowym roku, oficjalnym dniem wolnym i symbolem narodowej kultury. Zachowuje swój charakter rodzinnego i społecznościowego, przeciwstawiając się zarówno religijnym świętom islamu, jak i globalnemu 1 stycznia. Ścisła pozycja: W Arabii Saudyjskiej i innych krajach, gdzie dominuje prąd salfitów, obchodzenie jakiegokolwiek Nowego Roku (w tym 1 muharrama, poza dniem pamięci, a tym bardziej Nowrozu lub 1 stycznia) jest surowo potępiane lub zakazane jako bida (niedozwolone nowożytne wprowadzenie), prowadzące do oddalenia od "czystego" islamu. Akcent kładzie się na tym, że muzułmanie mają tylko dwa zaaprobowane święta (id). Podsumowanie: Rok jako historia i natura Tak więc, "Nowy Rok" w kontekście muzułmańskim to nie ujednolicona praktyka, ale pole napięć między kilkoma siłami: Pamięcią religijno-historyczną (o Hidszry i Kerbeli), Pradawnymi, cywilizacyjnymi korzeniami (Nowruz), Globalnymi wpływami świeckimi (1 styczeń) I ortodoksyjną pozycją, odrzucającą wszystko poza dwoma kanonicznymi idami. Podejście do niego określa, co jest ważniejsze dla konkretnej społeczności: ścisłe przestrzeganie przykładu prorocznego, zachowanie głębokich kodów kulturowych przodków lub integracja w globalny świat. W końcu, kultura muzułmańska demonstruje, że rozumienie czasu i jego cykli może być realizowane nie poprzez jeden uniwersalny święto odnowy, ale poprzez pryzmat historii (Hidszra), żałoby (Ašura) i odnowy natury (Nowruz), każde z których wciąż żyje w współczesnym, dynamicznym i zróżnicowanym świecie muzułmańskim.
© elibrary.pl

Permanent link to this publication:

https://elibrary.pl/m/articles/view/Nowy-Rok-w-historii-i-kulturze-muzułmańskiej