Bury medведź (Ursus arctos) — największy drapieżnik występujący na terenie Ukrainy i jedyny przedstawiciel rodziny niedźwiedzi w faunie kraju. Kiedyś ten gatunek był szeroko rozpowszechniony na całym obszarze państwa, zasiedlając lasy i częściowo stepowe obszary. Dziś jego zasięg występowania drastycznie się zmniejszył, a sam gatunek został wpisany do Czerwonej Księgi Ukrainy z ochronnym statusem \"zagrożony wyginięciem\".

Obszar występowania i liczebność

Obecnie główna populacja burygo medwia na Ukrainie skupiona jest w regionie Karpat. Właśnie tutaj zamieszkuje większość osobników — według różnych szacunków, od 300 do 350 zwierząt. Największa koncentracja medwiów obserwowana jest w obwodach zakarpackim i iwanofrankowskim, gdzie liczba osobników sięga 200. Mniejsze populacje zachowały się w obwodach lwowskim i czernowickim.

Medwie rzadziej — w pojedynczych przypadkach — spotyka się na Polesiu, w szczególności w obwodach kijowskim i sumskim. W 2025 roku fotoluski Czarnobylskiego rezerwatu przyrodniczego wykryły dorosłego burygo medwia, co świadczy o powolnym przywracaniu bioróżnorodności w tej strefie wykluczenia.

Historia zmniejszania populacji

Sytuacja z burygo medwia na Ukrainie wywołuje poważne zmartwienie u ekologów i organizacji ochrony przyrody. W ostatnich 50 latach liczba gatunku zmniejszyła się około czterokrotnie — z około 1300 osobników do obecnych 300–350.

Principowymi przyczynami tak katastrofalnego spadku populacji są:

• Fragmentacja siedliska — aktywne budowanie dróg, rozrost osiedli i wyrąb lasów dzielą naturalne tereny na izolowane obszary, co utrudnia swobodne przemieszczanie się zwierząt.
• Włóknica — nielegalny odstrzał pozostaje poważnym zagrożeniem, szczególnie w rejonach przygranicznych.
• Usunięcie bazy pokarmowej — intensywne eksploatacja lasów i obciążenie rekreacyjne pozbawiają medwie naturalnych źródeł pożywienia.
• Fakt zaniepokojenia — aktywne obecność człowieka w lasach zmusza zwierzęta do opuszczenia swoich terenów.

Charakterystyka stylu życia

Bury medведź — typowy lasowy gatunek. W regionach górskich preferuje mosaiczne kompleksy leśne, przeplatane zarastającymi wyrębami i subalpinnymi łąkami. Gniazda zwierzęta urządza w dziuplach starodrzewnych, pod korzeniami, na stokach w zaroślach lub wśród kamieniowych ruin. Początek i terminy zimowego uśpienia wahają się w zależności od warunków pogodowych.

Choć ma imponujące rozmiary, medведź jest zwierzęciem wszystkożernym, przy czym roślinna żywność może stanowić główną część jego diety. Medwiedzie rodzą się raz na dwa lata, na końcu grudnia — początku stycznia, zazwyczaj w liczbie dwóch młodych, które pozostają z matką do dwóch lat. Dorosłe samce mogą ważyć więcej niż 400 kilogramów.

Konflikt człowiek-medведź

W latach 2018-2023 w Karpatach odnotowywane były przypadki konfliktów między dużymi drapieżnikami a miejscowymi mieszkańcami, głównie rolnikami i pszczelarzami. 31,3% takich incydentów stanowiły ataki medwiów na bydło i uli. Jednakże w tym okresie ogólna liczba konfliktów skurczyła się prawie pięciokrotnie, a ataki na uli zmniejszyły się prawie dwukrotnie.

W Karpatach działa również ośrodek rehabilitacji burych medwiów na terenie Narodowego Parku Przyrodniczego \"Sinevir\" — pierwszy i jedyny w Ukrainie. Tam trafiają zwierzęta, które przez długi czas były trzymane w niewoli: w restauracjach, cyrku lub prywatnych zoo. W ośrodku stopniowo przystosowują je do życia w naturalnych warunkach.

Perspektywy i ochrona

Bury medведź znajduje się pod ochroną nie tylko na poziomie krajowym, ale również międzynarodowym: gatunek został wpisany na Czerwony Listę MСОП, włączony do Załączników CITES i Konwencji berneńskiej. Skuteczne działania ochronne obejmują zachowanie naturalnych siedlisk, edukację ekologiczną z populacją, walkę z włóknicy i opracowanie działań zmniejszających konflikty między człowiekiem a drapieżnikiem.

Choć sytuacja jest trudna, pojawienie się medwiów w Czarnobylskim rezerwacie przyrodniczym daje nadzieję na powolne przywracanie populacji. Jednakże dla tego potrzebne są kompleksowe działania na rzecz zachowania naturalnych terenów i szlaków migracyjnych, a także walka z głównymi zagrożeniami stojącymi przed największym drapieżnikiem Ukrainy.

Permanent link to this publication: