To bardzo głęboki filozoficzny i naukowy problem, nad którym do dziś spierają się etolodzy i zoopsycholodzy. Ostatecznego odpowiedzi nie ma, ale współczesne badania pozwalają na bardzo przekonujące wnioski.

Jeśli mówić krótko: psy nie posiadają sumienia w ludzkim rozumieniu — jako złożonej systemy moralnych zasad, uczucia winy i żalu za abstrakcyjne grzechy. Jednak mają jej kluczowy biologiczny fundament — «protosumienie» lub emocjonalny mechanizm, który pozwala im zrozumieć, że ich działania wywołują niezgodę właściciela.

Czym uważamy za «sumienie» u psów?

Często interpretujemy jako «uczucie winy» klasyczne zachowanie psa: opuszczone głowy, przybite uszy, wibracja ogona «pod siebie», odwracanie wzroku, próby ukrycia się lub, przeciwnie, uspokajające lizanie. To zachowanie widzimy, gdy np. złapiemy psa na niszczeniu rzeczy lub znajdujemy kałużę na podłodze.

Jednak badania przeprowadzone w dziedzinie kynologii pokazują, że to nie uczucie winy za popełnione czyny, ale reakcja na gniew i niezgodę właściciela, którą pies przewiduje.

KLUCZOWY EKSPERIMENT: Psy dostają zakazaną żywność, a potem właściciel idzie. Kiedy wraca, część psów dostaje wyproszanie, niezależnie od tego, czy jedły, czy nie. Okazało się, że psy, które były wyproszane, demonstrowały «winny wyraz twarzy», nawet jeśli były niewinne. Ich reakcja zależała nie od samego grzechu, ale od zachowania właściciela w danym momencie. Perfectnie wyczuwają nasz ton głosu, postawę i wyraz twarzy.

Inteligencja emocjonalna i empatia: podstawa «protosumienia»

Chociaż psy prawdopodobnie nie rozmyślają o moralności, posiadają rozwinięty intelekt emocjonalny i empatię.

1. Zdolność do empatii: Psy mogą «zarażać się» emocjami swoich właścicieli. Czują nasz stres, smutek i radość. To potwierdzają badania, które pokazują, że poziom kortyzolu (hormonu stresu) u psa synchronizuje się z poziomem kortyzolu u właściciela.

2. Zrozumienie społecznych norm stada: Psy są zwierzętami stadnymi, a ich przodek, wilk, przetrwał dzięki rygorystycznym zasadom zachowania w stadzie. Dla nich kluczowe jest utrzymywanie społecznych relacji i unikanie wygnania. Niezgodność wожaka (właściciela) — to bezpośrednia groźba ich dobrostanu. Dlatego wypracowali złożone mechanizmy pojednania i uspokojenia.

3. Zdolność do współpracy i altruizmu: Gry między psami, wspólna polowanie (u wilków) i nawet pomoc człowiekowi lub innej psie w potrzebie świadczą o założeniach prosocjalnego zachowania — podstawy moralności.

Czy jest sumienie? Naukowy konsensus

Uczeni zgadzają się, że u psów są emocjonalne i kognitywne building blocks (budowlane bloki) sumienia, ale nie sama sumienie jako abstrakcyjne pojęcie.

• Uczucie winy? Nie. To reakcja na gniew właściciela.

• Zdolność do odróżniania «poprawnego» od «niepoprawnego»? Tak, ale tylko w kontekście tresury i społecznych zasad ustalonych przez właściciela. Rozumieją, że pewne działanie (np. pogryzienie buta) prowadzi do negatywnych konsekwencji.

• Empatia i pragnienie społecznej harmonii? Bez wątpienia, tak. To podstawa ich zachowania.

Wnioski: Psy są wysoko społecznymi i emocjonalnie wrażliwymi istotami. Nie męczą się wyrzutami sumienia za to, że kłamały lub postąpiły amoralnie. Ale ostra przeżywają rozdźwięk w relacjach z właścicielem i wszelkimi siłami starają się go naprawić. Ta głęboka emocjonalna więź, empatia i pragnienie być «dobrym członkiem stada» — to i jest ta sama, choć uproszczona, ale niezwykle szczera «psia sumienie», którą tak cenimy.

Permanent link to this publication: