Artysta z korzeniami białoruskimi z École de Paris: triumf i tragedia "uroczonych wędrowców"

Wprowadzenie: Paryż jako nowa ojczyzna

École de Paris — nieformalne zrzeszenie artystów-imigrantów działających w Paryżu we wspólnej połowie XX wieku — jest nie do wyobrażenia bez potężnego "śladu słowiańskiego". Wśród nich wywodzący się z terenów współczesnej Białorusi (wówczas w składzie Imperium Rosyjskiego, a po 1921 roku — Zachodnia Białoruś w składzie Polski) tworzyli jedną z najbardziej błyskotliwych i tragicznych grup. Ci artyści, często pochodzenia żydowskiego, przeszli drogę z miejscowych "shtetlów" do centrum światowego malarstwa, przynosząc ze sobą szczególną emocjonalną intensywność, syntezę tradycji ludowej i awangardowych poszukiwań. Ich losy stały się symbolem twórczej wolności i historycznych katastrof epoki.

1. Kontekst historyczny: droga z "czarnej rzeki"

Na przełomie wieków dla młodego utalentowanego Żyda z Witebska, Mińska lub Grodna istniały tylko dwa drogi do zawodowej kariery: Petersburg (z jego surowymi kwotami) lub zagranica. Paryż, symbol wolności i Mecca współczesnego malarstwa, stał się magnesem. Artyści wyjeżdżali, ratując się przed biedą, pogromami i religijnymi ograniczeniami, wnosząc do walizki pamięć o jarmarcznym folklorze, estetyce lalki i mistycznym hasidycznym światopoglądzie. To dziedzictwo, przefiltrowane przez postimpresjonizm, kubizm i ekspresjonizm, dało unikalny zlew, który zdefiniował ich styl.

2. Kluczowe postacie i ich wkład

1. Marc Chagall (1887-1985) — witebski mistyk.
Bez wątpienia najbardziej znany reprezentant. Urodzony w Witebsku, przybył do Paryża w 1911 roku. Nie przystąpił do żadnego nurtu, stworzył swój rozpoznawalny poetycko-simboliczny świat, gdzie pary w locie, skrzypkowie na dachach, gdzie prowincjonalny Witebsk łączy się z widokami paryżan. Chagall stał się mostem między wschodnioeuropejską kulturą żydowską a europejskim modernizmem. Jego prace — to nie tylko wspomnienia, ale również mitologizacja utraconego świata. Po wojnie stał się sławny na całym świecie, jego witraże i freski zdobiły katedry i opery teatralne na całym świecie.

2. Chaim Soutine (1893-1943) — "przeklęty" ekspresjonista.
Urodzony w Smilowicach pod Mińskiem w biednej rodzinie. W Paryżu od 1913 roku, przyjaciel Modylianiego. Soutine — główny "ekspresjonista" École de Paris. Jego potężna, bolesnie uczuciowa живопись, z bujstwem zdeformowanych form i gniewnych kolorów ("Ciało byka", portrety), była poświęcona tematom cierpienia, śmierci i ciała. Radikalizował fakturę malarską, prowadząc ją do fizjologicznej intensywności. Jego dramatyczne życie (głód, choroby, wędrownictwo) i śmierć na skutek peritonitu w okupowanym Paryżu, gdzie nie zdążył ewakuować się, zakończyły obraz "tragicznego geniuszu".

3. Osip Zadkin (1890-1967) — rzeźbiarz-kubista.
Urodzony w Smoleńsku (według innych danych, w guberni witebskiej), studiował w Witebsku. W Paryżu od 1909 roku. Zadkin stał się jednym z głównych rzeźbiarzy nurtu kubistycznego. Jego prace ("Muzycy", "Kobieta z wiatrem") charakteryzują się geometryzacją i rozkładem formy, tworzeniem "ujemnego" przestrzeni wewnątrz rzeźby. Po I wojnie światowej, w której był ochotnikiem-sanitariuszem, jego styl ewoluował w stronę większej ekspresji i monumentalności. Najbardziej znanym dziełem jest antywojenny pomnik "Zniszczony miasto" w Rotterdamie (1953), przedstawiający krzyczącą postać z wyrwanym sercem.

4. Michaił Kikojin (1892-1968) i Pinchas Kremień (1890-1981) — "witebscy koledzy".
Oboje urodzeni w miejscowościach pod Witebskiem (Zhlobin, Zhalyudok), studiowali razem z Chagalem w szkole Judela Pena. W Paryżu obaj przeszli drogę od postimpresjonizmu do jasnej, soczystej fowistycznej techniki. Kikojin jest znany swoimi martwymi naturami, wnętrzami i pejzażami Прованса, pełnymi światła i energicznego pociągu. Kremień, mistrz portretu i nagości, również tworzył lyryczne sceny życia paryskiego. Ich twórczość — przykład udanej integracji w francuską tradycję artystyczną z zachowaniem szczególnej "славiańskiej" emocjonalnej ciepłości.

Interesujący fakt: Szkoła rysunkowa i malarstwa Judela Pena w Witebsku, którą odwiedzali Chagall, Kikojin, Kremień, a także Lissicki i Malewicz (uczący tam), stała się unikalnym "inkubatorem" talentów dla École de Paris i rosyjskiego awangardu. Pen, mimo że pozostał w ZSRR (zginął w 1937 roku), był ich pierwszym nauczycielem, który dał im profesjonalne podstawy.

3. Ogólne cechy i unikalny wkład

Artyści białoruskiego pochodzenia wnieśli do École de Paris kilka decydujących cech:

Ekspresjonistyczna napięcie: Nawet w ramach figuralnej malarstwa ich prace wyróżniały się zwiększoną emocjonalnością, deformacją formy na rzecz wyrażenia, dramatyzmem kolorystyki.

Nostalgiczny liryzm i mitologizacja przeszłości: W szczególności u Chagala i w pewnym stopniu u Kikoina. Ich sztuka stała się elegią po znikającym świecie wschodnioeuropejskiego judaizmu.

Intensywność malarstwa materiału: Pastozny, uczuciowy pociąg, praca z gęstą, prawie rzeźbiarską fakturą farby (szczególnie u Soutine'a i Zadkina w rzeźbie).

Marginalność jako pozycja twórcza: Jako "obcy" zarówno w rodzimych miejscowościach, jak i w nowej rzeczywistości, wypracowali ostry, często krytyczny punkt widzenia na świat, co napędzało ich twórczość.

4. Tragedia wojny i dziedzictwo

II wojna światowa i Holokaust stały się kluczowym momentem dla wielu. Soutine ukrywał się, zmarł na chorobę. Osip Lubicz (1896-1990), pochodzący z Grodna, przeszedł obozy koncentracyjne, ale przeżył. Ich wspólna ojczyzna — miejscowości Białorusi — zostały zniszczone przez nazistów razem z większą częścią żydowskiego narodu. W ten sposób sztuka tych mistrzów nabrała znaczenia pomnika i świadectwa kultury, zniszczonej z powierzchni ziemi.

Podsumowanie: Między Witebskiem a Montparnasse

Artyści École de Paris z białoruskimi korzeniami dokonali, prawdopodobnie, najbardziej oszałamiającego kulturowego przejścia: od zamkniętego świata "czarnej rzeki" do awangardy światowej stolicy sztuki. Nie asymilowali się całkowicie, ale również nie pozostali w getcie nostalgii. Zamiast tego przekształcili swój unikalny doświadczenie w uniwersalny język artystyczny, wzbogacając europejski modernizm.

© elibrary.pl

Permanent link to this publication: